Minerały Kotliny Jeleniogórskiej okolice Starej Kamienicy

 Kwarc dymny kol.Roman Piątek.

              

  Zaliczany do Sudetów Zachodnich obszar Kotliny Jeleniogórskiej geologicznie jest częścią ogromnego bloku Karkonosko-Izerskiego zbudowanego z granitów. Uskoki tektoniczne występujące w różnych miejscach Kotliny Jeleniogórskiej, wskazują na to, że jest to zapadlisko, które powstało w wyniku alpejskich ruchów górotwórczych. 

 Widok na styk Kotliny Jeleniogórskiej z Górami Izerskimi.

Obecnie do Kotliny Jeleniogórskiej zalicza się także Wysoczyznę Rybnicy i tereny położone w pobliżu Starej Kamienicy, stykające się bezpośrednio z Pogórzem Izerskim. Ten fragment Kotliny Jeleniogórskiej zbudowany jest głównie ze skał metamorficznych: gnejsów oczkowych z żyłami kwarcu i soczewami amfibolitów, granitognejsów laminowanych, leukogranitów, łupków kwarcowo-łyszczykowych; pojawiają się tu też takie skały jak serpentynity, wapienie dolomityczne i diabazy.

 

 Robert Piątek kolekcjoner minerałów z Kotliny Jeleniogórskiej.

 Kamień księżycowy z Kotliny Jeleniogórskiej.

Dla zbieraczy minerałów obszar Kotliny Jeleniogórskiej kojarzy się zazwyczaj z klasycznymi lokalizacjami: Jelenia Góra, Cieplice Śląskie-Zdrój, Staniszów, Mysłakowice, Czarne, Łomnica, Karpniki, Maciejowa, gdzie zazwyczaj natrafiano w obrębie skał granitowych na pegmatyty, z których wydobywano pokaźne okazy kwarcu dymnego, morionu, kwarcu żelazistego, cytrynu czy skaleni; niektóre z tych skaleni o bladoniebieskim kolorze dają efekty iryzacji i określane są mianem kamieni księżycowych, inne dają efekty awenturyzacji obserwowanych radialnie migotliwych refleksów w odcieniach czerwonawych, niekiedy zielonkawych lub żółtawych, są to tzw. kamienie słoneczne.

Kwarc dymny- Czarne kol. Jan Wieczorek.

Mimo upływu lat minerały te wciąż można znaleźć w dawnych kamieniołomach, w wykopach poszukiwawczych, a także spacerując po orce na polach, gdzie przyglądając się niekiedy odłożonym w stertach przy miedzach głazom można trafić niekiedy nawet na kwarc gwiaździsty. 

 Kwarc dymny z Kotliny Jeleniogórskiej kol. Roman Piątek.

 Skaleń potasowy z Maciejowej kol. J.W.

Mniej popularne pod kątem zainteresowania rejony Kotliny Jeleniogórskiej położone są już w obrębie skał metamorficznych, gdzie np. na styku granitognejsów i gnejsów z diabazami można natrafić na ciekawą mineralizacje kwarcowo-kalcytowo-hematytową (w połączeniu z chalkopirytem i minerałami promieniotwórczymi)  - Wojcieszyce i Perła Zachodu.

 Kwarc w diabazie z Perły Zachodu kol. Jan Wieczorek.

Podążając jeszcze dalej na zachód dochodzimy w rejon Starej Kamienicy, Nowej Kamienicy, Barcinka i znajdującego się już na styku z Górami Izerskimi Kopańca. 

 Styk Kotliny Jeleniogórskiej z Górami Izerskimi i Pogórzem Izerskim.

W miejscach tych odnajdujemy ślady po dawnych polach górniczych, kamieniołomach, zapomniane lub na nowo odkryte sztolnie i wyrobiska, które niekiedy mogą nas zaskoczyć ciekawymi znaleziskami. 

 Eksploracja sztolni uranowej w pobliżu Kopańca.

Jedną z ciekawszych lokalizacji jest znajdujący się w Starej Kamienicy stary kamieniołom, w którym, to z powodu występowania skał metamorficznych kontaktujących się tu ze sobą występuje soczewa marmurów kalcytowo-dolomitycznych, mamy tu także strefę z serpentynitami.

 Granat Grossular ze Starej Kamienicy kol. Dariusz Jończy.

 W kamieniołomie pozyskiwano wapień, o czym czytamy m.in. w historii wsi Stara Kamienica. 

 Kamieniołom w Starej Kamienicy otwór sztolni.

W wyrobisku znajduje się też niewielka sztolnia, dziś wypełniona do ok. 50 cm wodą, która być może miała dłuższy przebieg niż obecnie, znajduje się w niej spory obwał, za którym prawdopodobnie mogą kontynuować się ciągi podziemnych chodników /kliknij i obejrzyj film/.  

 Sztolnia w Starej Kamienicy.

Stara Kamienica położona jest nad rzeką Kamienicą na wysokości od ok.390 m n.p.m. - do 350 m n.p.m., ciągnie się łańcuchowo na przestrzeni 4 km, od przylegającego doń Kromnowa i do położonego niżej Barcinka. 

 Dariusz Jończy podczas pomiarów radioaktywności w jednej ze sztolni.

W jej okolicy działają głównie lokalni zbieracze np. Dariusz Jończy, który na przestrzeni kilku lat na tyle sprawnie prowadził poszukiwania występujących w staro-kamienickim łomie minerałów, iż dane mu było pozyskać wraz z małżonką Luizą Jończy wyjątkowe (z tego miejsca) w skali Polski trafienia: pięknie zabarwionego fluorytu, który nigdy nie był opisywany w tym kamieniołomie jak i też: epidotu, diopsydu, aktynolitu, granatu grossularu, ponadto oryginalnym trafieniem było też znalezienie szamozytu krystalicznego.

Biały diopsyd ze Starej Kamienicy kol. Dariusz Jończy.

Epidot z aktynolitem ze Starej Kamienicy kol. Dariusz Jończy.

- W miejscu tym występuje także: kalcyt, hematyt, magnetyt, pirotyn, flagopit, wezuwian, syderyt i minerały grupy azbestu, np. chryzotyl włóknisty.  

 Stara Kamienica diopsyd kol. Jan Wieczorek.

Na wycieczkę w poszukiwaniu minerałów można także wybrać się na okoliczne pola gdzie można znaleźć okazy kwarcu górskiego, mlecznego, a także granaty i turmaliny.

 Turmalin w leukogranicie kol. Jan Wieczorek.

Minerałów tych szukamy na polach znajdujących się w pobliżu Starej i Nowej Kamienicy oraz w strefie występowania łupków kwarcowo-łyszczykowych i leukogranitów na górze Kromosz (499m n.p.m.), po obu stronach linii uskoku tektonicznego, w której to strefie występuje podwyższona radiacja związana z występowaniem uranu /kliknij i obejrzyj film /. 

 Sztolnia pouranowa w Kopańcu.

W latach 50-tych w ramach działania Zakładu Przemysłowego w Kowarach o kryptonimie „R-1”, w pobliżu Wojcieszyc, Chromca i Kopańca wykonano szereg rowów poszukiwawczych, a także wydrążono wiele sztolni, w których poszukiwano rud uranowych ze skutkiem pozytywnym i negatywnym w zależności od danego pola poszukiwawczego. 

Słońce Turmalinowe kol. Jan Wieczorek.

 Zbiór minerałów.

Zbierając zatem np. tzw. „słońca turmalinowe” w pobliżu strefy, gdzie występują leukogranity musimy liczyć się z tym, że w skałach tych oprócz turmalinu czy tytanitu może występować np. radioaktywny autunit, o czym możemy najlepiej przekonać się używając licznika Geigera lub światła UV, w którym niektóre minerały promieniotwórcze dają efekt świecenia. 

 Minerały promieniotwórcze w sztolni uranowej w okolicy Starej Kamienicy efekt w świetle UV.

Pamiętajmy o tym, że nie każdy zebrany kamień czy minerał nadaje się do tego, aby był bezpieczną ozdobą naszej domowej kolekcji.  

 Stara Kamienica ruiny średniowiecznego zamku obecnie w remoncie.

 Epidot z diopsydem ze Starej Kamienicy kol. Dariusz Jończy.

Wieś i gmina Stara Kamienica w ostatnich latach zyskuje na znaczeniu i rozwija się pod kątem agroturystycznym, będąc już w Starej Kamienicy koniecznie trzeba zobaczyć ruiny średniowiecznego Zamku w Starej Kamienicy /link na film/, „Barokową Bramę” wiodąca do folwarku z 1705 roku ozdobioną herbami i rzeźbą Herkulesa. – Wzniesiony w XIII w i przebudowywany później kościół Ścięcia św. Jana Chrzciciela, barkową plebanię z 1poł. XVIIIw. 

Stara Kamienica ruiny zamku wnętrze średniowiecznych piwnic w okresie zimowym.

 

 Dariusz Jończy z licznikiem DP 66 m.

Z pozostałych godnych uwagi budynków należy zobaczyć murowaną stację kolejową z przełomu XIX/XX w. ulokowaną na czynnej do tej pory trasie Jelenia Góra – Zgorzelec, młyn wodny i liczny zespół wiejskich budowli mieszkalnych i gospodarczych z XIX i XXw..

Przez Starą Kamienicę poprowadzony jest żółty szlak turystyczny, wiodący od strony Gór Izerskich w kierunku wsi Rybnica, w której także znajdują się interesujące ruiny średniowiecznego zamku.

Kliknij i obejrzyj film O minerałach Starej Kamienicy

 /Jan Wieczorek /

Foto: Jan Wieczorek

W ramach działalności Dzikich Sudetów proponujemy Państwu uczestnictwo w szeregu atrakcyjnych eksploracjach i wyprawach turystycznych prowadzonych przez kulturoznawcę i eksploratora sudeckiego Jana Wieczorka, który pokaże Państwu miejsca ze wszech miar interesujące, jak i też dzikie i tajemnicze, a bywa, że całkiem świeżo odkryte... 

DZIKIE SUDETY

e-mail: d.sudety@gmail.com

 

Stawy Karpnickie piękno krajobrazu

 Czapla Siwa.

     

        

     Rejon Kotliny Jeleniogórskiej przylegający bezpośrednio do kilku pasm sudeckich: Góry Kaczawskie, Rudawy Janowickie, Karkonosze, Góry Izerskie oprócz szeregu atrakcji związanych głównie z kubaturą zabytkową – Dolina Pałaców i Ogrodów, dzięki znacznemu wypłaszczeniu stanowi swoistego typu „skrzyżowanie” dla wód spływających grawitacyjnie w dół obniżenia tektonicznego.  

Karkonosze z Kotliny Jeleniogórskiej (Stawy Karpnickie).

 

 Łyska.

Właściwa Kotlina Jeleniogórska zbudowana jest głównie z granitów waryscyjskich o tożsamych pochodzeniu, co wyniesione nad nią w zrębie górskim Rudawy Janowickie i Karkonosze. W czasie epoki glacjalnej teren Kotliny Jeleniogórskiej, po zablokowaniu przez lodowiec starego koryta rzeki Bóbr tzw. – Bramy Jeżowa, stanowił ogromne zastoisko wodne (jezioro). – Na obszarze Kotliny Jeleniogórskiej, do dziś występują ślady po tym okresie w charakterze pokładów gliny i stare wyrobiska tej ilastej skały osadowej w postaci stawów czyli glinianek. 

Glinianki - Jelenia Góra Rezerwat Graniaki Wiatrowe.

Drugi rodzaj zbiorników wodnych stworzonych za sprawą człowieka, to tzw. żwirownie, powstałe w wyniku eksploatacji żwiru, który osadzał się w wyniku przepływu wód rzecznych, jak i też w wyniku powstawania warstw dennych karkonoskiego jeziora zastoiskowego. 

 Żwirownia Wojanów.

 Hematyt - Żwirownia Wojanów.

Oglądając skarpy przylegające do żwirowni w Wojanowie- Bobrowie, oglądamy podobnie jak w przypadku skał zlepieńcowych, wymieszany i scalony w całość materiał osadowy, składający się z otoczaków, piasku i warstw minerałów: hematyt - ruda żelaza. 

Obecnie żwirownia, jak i glinianki, służą głównie miłośnikom wędkarstwa i są także ważnym elementem środowiskowym dla bytowania wielu gatunków ptaków.

 Stawy Karpnickie.

Do najciekawszych przyrodniczo zbiorników wodnych Kotliny Jeleniogórskiej należy jednak zaliczyć stawy hodowlane, takie jak: Podgórzyńskie Stawy, stawy w pobliżu Bukowca czy Maciejowej oraz pięknie wpisane w krajobraz stawy koło wsi Karpniki, nazywane również stawami królewskimi, założone już w XVw. 

 Stawy Karpnickie.

 Pałac w Karpnikach.

Nazwa wsi Karpniki, położonej 5 km na wsch. od Jeleniej Góry etymologicznie wskazuje, iż historia tej miejscowości łączy się z hodowlą ryb – niemiecka nazwa Fischbach i polska Karpniki. Początki Karpnik, są jednak nie do końca poznane, przez co wieś otrzymuje pewną aurę tajemniczości, a to z powodu tego, iż uważa się, że wieś, jako osada mogła powstać już w XIIw., w okresie rządów księcia Henryka Brodatego; domniema się również, iż mieli tu swoją siedzibę Templariusze, często osadzani przez władców w pobliżu granicy lub strategicznych traktów handlowych. Twierdzi się, że  Karpniki mogły być powiązane z Zamkiem Sokolec, na Krzyżnej Górze (654m n.p.m).

Amazonka na rumaku z Karpnik.

Wieś Karpniki została już wymieniona w dokumentach w XIVw.; to, co interesujące dla rozwoju tej wsi, działo się jednak kilka stuleci później, czyli w XIX-stuleciu, kiedy, to pruska rodzina królewska wraz z powiązaną rodowo i administracyjnie arystokracją wybudowała sobie szereg rezydencji na terenie Kotliny Jeleniogórskiej (np. rezydencja królewska w Mysłakowicach). Dziś założenia te wznoszące się po latach upadku z ruin, podziwiamy w ramach produktu turystycznego noszącego wspólną nazwę: „ Dolina Pałaców i Ogrodów”.

Pałac w Karpnikach.

 Fryderyk Wilhellm III.

W czasach, kiedy Karpniki należały do niemieckiej rodziny panującej, pałac przejął w 1822r. brat króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III, książę Wilhelm von Hohenzollern, zgromadzono tu wiele pamiątek, organizując na pierwszym piętrze muzeum i udostępniając je wybranej publiczności. W pałacu tętniło życie towarzyskie, a spośród utytułowanych gości wymienić można m.in. niemiecką rodzinę królewską, wielkie księżne rosyjskie Olgę i Aleksandrę Teodorownę, wielkiego księcia Mikołaja (późniejszego cara) oraz licznych przedstawicieli arystokracji: Reussów, Radziwiłłów, księcia Wołkońskiego, Klaudynę z Działyńskich Potocką. - Koronowane głowy Prus, również owiane są rąbkiem tajemnicy, gdyż na bazie ówcześnie panującej mody wraz ze swoim otoczeniem zasilały chętnie loże masońskie i inne tajne stowarzyszenia.

 Góry Sokole z nad Stawów Karpnickich.

 Las łęgowy.

W dobie współczesnej Karpniki, są doskonałą bazą wyjściową w Góry Sokole i Rudawy Janowickie, można stąd udać się szlakami na najwyższy szczyt Rudaw Janowickich – Skalnik (945m n.p.m.), jak i też powędrować na Krzyżyną Górę (654m n.p.m). i Sokolik (642m n.p.m.), mijając po drodze popularne schronisko Szwajcarka. Szlaki prowadza stąd, też do Bukowca i Mysłakowic; ten ostatni wariant wiedzie w pobliżu Stawów Karpnickich tzw. Drogą Królewską.

Stawy Karpnickie, położone są na zachód od Karpnik, na wysokości ok. (350m n.p.m.), łączna powierzchnia kilkudziesięciu stawów groblowych i nieckowych wynosi ok. 211,3 ha. Przez centralną cześć tego obszaru przepływa meandrujący Karpnicki Potok. Ponadto stawy zasilane są wodami mniejszych potoków: Łupi i Gruszkówki.

 Zmumifikowana ważka.

Zwiedzanie Stawów Karpnickich, jest w sporej mierze utrudnione, gdyż cześć założenia znajduje się w rękach prywatnych właścicieli, o czym informują nas tablice z zakazem wejścia, dlatego też najlepszą opcją dla wygody turysty będzie przejście Drogą Królewską, tj.: turystycznym szlakiem z Karpnik w kierunku Mysłakowic.

Pozostałe miejsca, są trudno dostępne, charakteryzują się znacznym nagromadzeniem wykrotów i zabagnieniem spowodowanym działalnością tutejszych bobrów, których zwykły turysta i tak nie ma szans zobaczyć gdyż, zwierzęta te prowadzą nocny i bardzo skryty tryb życia i charakteryzują się znaczną czujnością.

 Stawy Karpnickie.

Niemniej jednak, Stawy Karpnickie dla miłośników natury i obserwatorów przyrody, w tym miłośników birds watchingu, stanowią interesujący obszar, na którym przy podstawowym przestrzeganiu rzemiosła, można dokonać szeregu ciekawych obserwacji. Wstępują tu bowiem, obok mnóstwa komarów i kleszczy (nośników boreliozy), charakterystyczne gatunki powiązane z biotopem wodnym.

 Łabędź niemy.

Należy pamiętać, iż tutejszy obszar chroniony jest prawem w ramach sieci NATURA 2000: Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk Stawy Karpnickie (PLH20075) i podobnie jak na Stawach Milickich w Dolinie Baryczy, przyroda jest tu u siebie w domu i stanowi najważniejszy element, natomiast człowiek, powinien odpowiednio z poszanowaniem norm dostosować się do podziwiania jej piękna.

 Kaczki krzyżówki.

Podczas wycieczki z lornetką, ubrani w maskujące stroje, mamy szansę zobaczyć na obszarze Stawów Karpnickich: czaple białą i siwą, łabędzia niemego, tracza nurogęś, perkoza dwuczubego, oba gatunki bocianów, żurawia, sieweczkę rzeczną, zimorodka i kilka gatunków kaczek... . Z Ptaków drapieżnych występuje: myszołów, trzmielojad, jastrząb i kruk. 

 Para łabędzi niemych.

Ssaki reprezentowane są przez jeleniowate; występuje tu lis, borsuk, wydra, norka amerykańska, bóbr oraz dzik, o czym świadczą liczne ślady buchtowania (uwaga atak dzika może być śmiertelny).

Stawy Karpnickie z pobocza możliwość parkowania.

 

Birds watching.

Tutejszy krajobraz można oczywiście podziwiać z miejsc bezpiecznych, przy jednym z głównych stawów znajdujących się przy drodze, można nawet zaparkować samochód i bez większego wysiłku podziwiać przyrodę. Ludzie zajmujący się fotografią przyrodniczą mogą w tym miejscu podobnie jak na Stawach Milickich, rozłożyć sobie statywy i czekać na dobre światło wraz z  interesującym kadrem z ptakiem w roli głównej.  

/Jan Wieczorek/

Foto: Jan Wieczorek i Piotr Frydrych (Foto Polska) 

W ramach działalności Dzikich Sudetów proponujemy Państwu uczestnictwo w szeregu atrakcyjnych eksploracjach i wyprawach turystycznych prowadzonych przez kulturoznawcę i eksploratora sudeckiego Jana Wieczorka, który pokaże Państwu miejsca ze wszech miar interesujące, jak i też dzikie i tajemnicze, a bywa, że całkiem świeżo odkryte... 

DZIKIE SUDETY

e-mail: d.sudety@gmail.com