Wodospdy na Černéj Desné w Jizerskich horach

Miejscowość  Desná w czeskich Jizerskich horach z racji tego, że jest już nieco oddalona od blisko położonego od granicy z Polską Harrachova, nie jest już tak masowo odwiedzana przez polskich turystów. Jedynie turyści z rozszerzoną świadomością słysząc nazwę Desná, kojarzą ją z wielką tragedią z 18.09.1916r, kiedy to w wyniku bardzo obfitych opadów deszczu, doszło do katastrofalnej w skutkach powodzi, która nawiedziła tą miejscowość i podczas, której utopiły się 62 osoby, a spora kubatura miejscowości uległa kataklizmowi zamieniając się w ruiny.   

Desná.

Tragiczna w skutkach powódź była pokłosiem wcześniejszych powodzi z 1897r, które wystąpiły również w tym roku po śląskiej stronie Sudetów czyniąc katastrofalne spustoszenia. Po tym lokalnym górskim potopie, uznano wówczas, że należy odpowiednio zabezpieczyć się przed kolejnymi takimi powodziami inżynierowie i budowniczy zaczęli wznosić tamy w wielu miejscach Śląska i Czech.

Vodní nádrž Souš na Černéj Desné widok w kierunku szczytu Jizery.

Po polskiej stronie były to np. założenia na Bobrze, Kwisie czy Łomnicy, natomiast po stronie czeskiej wzniesiono na rzece Bilá Desná (6 km nad Desną), w okresie 1912-1915, według projektu Wilhelma Plenkera zaporę ziemną o wysokości 17, 5 m, długości 172 m i szerokości 54 m u podstawy, która miała pomieścić 400 000 metrów sześciennych wody.

Desná w czasie jesiennego deszczu.

Do opisywanej wyżej katastrofy z dnia 18 września 1916 doszło przede wszystkim z powodu olbrzymiego naporu wody na tamę, która miała wady konstrukcyjne (zły projekt i oszczędności w doborze materiału). Podczas potężnej ulewy wody przegrodzone tamą rzeki Bilá Desná zniszczyły tamę i runęły w dół niszcząc Desnę tj.: wszystkie fabryki, 33 domy, uszkadzając kolejne 69 domów. Zginęło 62 mieszkańców, a ponad 300 straciło domy wraz z dobytkiem.  

 Historyczne miejsce przerwania tamy na Białej Desnie.

Tablica pamiątkowa w Desnie.

Trauma była na tyle dotkliwa, że stale pamięta się o niej w Desnie, aż do dnia dzisiejszego. Karel Podhajský odpowiedzialny za nadzór budowlany niepełnowartościowej tamy załamał się psychicznie po tym, co nastąpiło i popełnił samobójstwo. - Zapory mimo zagrożenia powodzią w tym miejscu już nie odbudowano, natomiast betonową wieżę zasuw i resztki samej tamy w postaci technologicznych artefaktów zachowały się do dziś. 

Desna od 1968r już, jako miasto podniosła się z upływem lat ze zniszczeń i oprócz przemysłu (fabryki porcelany, szkła, szlifiernie, tartaki itd.) położyła nacisk na walory klimatyczno-turystyczne, stając się również jednym z punktów wyjściowych w czeskie Góry Izerskie.

Rzeczki, a raczej bystre potoki górskie, kiedyś przekleństwo, stały się dla Czechów i nie tylko atrakcjami turystycznymi, które zasługują ze względu na walory przyrodnicze (piękne wodospady, progi wodne i doliny) na zapoznanie się z pięknem tutejszej okolicy. 

Černá Desná.

Tablica obszaru chronionego.

Na wycieczkę z Desny o charakterze górskiego spaceru wybieramy się wedrując przez głeboko wciętą dolinę Czarnej Desny (obecnie pamiątka przyrody), do góry w kierunku zbiornika wodnego Souš .

Opuszczając miasto wchodzimy w ostro wciętą dolinę pomiędzy szczytami Dlouhy kopec (788m n.p.m.), a znajdującym się po drugiej stronie szczytem Novina (796m n.p.m.), za którym, to swe wody toczy Bila Desna, na której mamy też wodospadziki. 

Černá Desná zachwyca swym przebiegiem przede wszystkim w okresach przy większych stanach wody, mamy tu, bowiem cały ciąg pięknych bystrzyn, progów wodnych i wodospadów. Wędrując od dołu są to wodospad: Plotnový, Dlouhý vodopád, Bukovy vodopád, Hrncový vodpád… 

Černá Desná.

Na tym odcinku rzeka Černá Desná nadaje się do uprawiania sudeckiego canyoningu. - Wszystkie wodospady, są dostępne przy pomocy zjazdów na linach, które osobiście musimy zainstalować przy znajdujących się tu stałych punktach zjazdowo-asekuracyjnych.

Podczas canyoningu należy zachować szczególną ostrożność, gdyż w wodach strumienia zalega sporo pokrytych mchem i rozmaitymi nalotami kamieni, na których bardzo łatwo o utratę stabilności i upadek. - Czarną Desnę pokonujemy metodą canyoningu oczywiście w orientacji od góry do dołu w odpowiednim wyposażeniu (sprzęt alpinistyczny, pianka i obuwie do canyoningu). 

Černá Desná.

W górnym fragmencie rzeka pozwala nam na rozgrzanie stawów i mięśni oraz na złapanie technicznej koordynacji, która w każdym korycie jest jednak nieco inna. Po złapaniu balansu i wstępnym wyczuciu rzeki pojawiają się pierwsze małe wodospadziki, a raczej progi wodne o wysokości 2/3 metrów.

Černá Desná .zjeżdżalnia w kształcie litery „S” - Hrncový vodpád.

Po przejściu kilkuset metrów (ok. 250m), dochodzimy do tzw. zjeżdżalni w kształcie litery „S”. Pochyłej płyty, na tyle jednak w dolnej partii niebezpiecznej, że nie można jej pokonać ślizgiem bez asekuracji. – Na końcu przeszkody docieramy do 3 metrowej kaskady Hrncový vodpád (Pot). – Nazwa od znajdującego się w pobliżu głazu w kształcie doniczki.

Bukovy vodopád.

Schodząc 10 metrów niżej napotykamy urokliwy Bukovy vodopád wysoki na 3, 6 m, który pokonujemy rozważnie, ponieważ w progu znajduje się wiele bloków skalnych, uniemożliwiających swobodne zsuniecie do kotła pod wodospadem, który zresztą też jest usłany przy dnie wieloma kanciastymi granitowymi głazami, uniemożliwiającymi skok z krawędzi wodospadu do basenu pod wodospadem.  

Płyta opadająca do Długiego Wodospadu.

Od Bukowego wodospadu podążamy przez ok. 50 metrów w dół przez ciąg wielu mniejszych kaskad, tworzących się na litej skale i blokach przegradzających nurt rzeki. Po pokonaniu następnych 50 metrów docieramy do granitowej masywnej płyty o wysokości ok. 40 metrów, którą zjeżdżamy za pomocą liny, do krawędzi DługiegoWodospadu.

Dlouhý vodopád.

Dlouhý vodopád, ma najwyższe nachylenie na wysokości 4 metrów, ale jego wysokość ze względu na kąt nachylenia progu (płyta 40 m.), jest trudna do ustalenia. - Zazwyczaj przyjmuje się, że próg liczy sobie 7 metrów.  - W basenie znajdującym się pod Długim wodospadem możemy troszkę popływać, a zimą nawet wypada tu pomorsować.     

Wodospad Plotnový.

Do ostatniej przeszkody w postaci wodospadu dochodzimy po 100m.  - Widzimy najpierw 20- metrową płytę granitową, którą pokonujemy z pomocą liny, kolejno docieramy do 4 - metrowego progu kaskady o nazwie Wodospad Plotnový, gdzie kończymy canyoning.

Wodospad Plotnový.

Turyści konwencjonalni, po przejściu doliny Czarnej Desny i obejrzeniu pięknych wodospadów, powinni koniecznie udać się w rejon tamy na zbiorniku Souš. Jest, to miejsce bardzo interesujące ze względów historycznych, krajobrazowych i turystycznych.  

Vodní nádrž Souš na Černéj Desné.

Vodní nádrž Souš na Černéj Desné, został zbudowany latach 1912-15, zatapiając powierzchnię 86 ha.. – Proszę sobie wyobrazić, że  inżynierowie po katastrofie na sąsiedniej Bilej Desné w 1916, wypełnili ten zbiornik wodą dopiero w latach 1925-27, tak długo trwały ekspertyzy. 

Zapora na Vodní nádrž Souš na Černéj Desné.

Zapora na zbiorniku Souš liczy sobie 364m dł., przy wysokości 21m., obecnie pełni rolę zbiornika retencyjnego wody pitnej dla miast i wsi w regionie Jablonec. 

Vodní nádrž Souš na Černéj Desné lata 60-te.

Czarna Desna.

Niegdyś był to również zbiornik rekreacyjny, obecnie w pobliżu tamy trwają prace nad powiększeniem parkingu dla turystów, którzy w sezonie wakacyjnym tłumnie odwiedzają te miejsce, dostając się tu tzw. Soušską szosą, dzięki której samochody osobowe sezonowo (od maja do października) mogą dotrzeć np. z Desny przez Smědavę, aż do Bílého Potoku i Hejnic w Jizerskich horach. 

Kliknij i obejrzyj film z canyoningu Czarna Desna

/Jan Wieczorek/ 

Foto Jan Wieczorek i zdjęcia z internetu.

W ramach działalności Dzikich Sudetów proponujemy Państwu uczestnictwo w szeregu atrakcyjnych eksploracjach i wyprawach turystycznych prowadzonych przez kulturoznawcę i eksploratora sudeckiego Jana Wieczorka, który pokaże Państwu miejsca ze wszech miar interesujące, jak i też dzikie i tajemnicze, a bywa, że całkiem świeżo odkryte... 

DZIKIE SUDETY

e-mail: d.sudety@gmail.com

Jaskinia Niespodzianka w Kamieniołomie Gruszka

 Jaskinia Niespodzianka.

    Jednym z najbardziej rzucających się w oczy wyrobisk w pobliżu Wojcieszowa jest znajdujący się po prawej stronie Doliny Kaczawy nieczynny kamieniołom Gruszka. Ten charakterystyczny dziś element krajobrazu wojcieszowskiego ulokowany jest w pn.-zach. części Grzbietu Wschodniego Gór Kaczawskich na górze Bielec (450m n.p.m.).

W kamieniołomie Gruszka w okresie od końca XIX wieku do lat 70-tych XX wieku pozyskiwano marmury wojcieszowskie tj.: krystaliczne wapienie kalcytowe i dolomitowe. Natomiast sam Bielec zbudowany jest ze skał metamorficznych pochodzenia osadowego, gdzie wyróżniamy fyllity, łupki albitowo-serycytowe, chlorytowo-serycytowe i wspomniane wyżej soczewy wapieni krystalicznych. 

 Panorama Wojcieszowa w lewym narożniku Góra Bielec z kamieniołomem Gruszka.

Obecnie kamieniołom Gruszka znany jest głównie z obywających się w nim Mistrzostw Polski w Technikach Jaskiniowych, których corocznym organizatorem jest Speleoklub „Bobry” z Żagania. W zawodach tych biorą udział grotołazi z Polski i zagranicy, a także speleokluby, które w znaczny sposób przyczyniły się do eksploracji jaskiniowej na terenie Gór Kaczawskich i całych Sudetów (Speleoklub Bobry z Żagania, Speleokluby z Wrocławia i Wałbrzyski Klub Górski i Jaskiniowy).  

 Speleo Mistrzostwa Polski w Wojcieszowie / Kamieniołom Gruszka. 

Z Wojcieszowa do kamieniołomu Gruszka powinniśmy wybrać się przede wszystkim w okresie wegetacji na wycieczkę geoturystyczno-przyrodniczą. 

 Wojcieszów wapienniki w pobliżu kamieniołomu Gruszka.

W związku z tym, że mamy tu podłoże zbudowane częściowo ze skał węglanowych, wytworzyły się tu ciekawe zespoły roślinności.

 Zarastający kamieniołom Gruszka.

Góra Bielec w pewnym stopniu wciąż jest porośnięta przez ciepłolubne buczyny storczykowe, (Cephalanthero-Fagenion). 

 Storczyki.

W poszyciu, a także i na gołych stokach kamieniołomu w małych szczelinkach napotykamy tu na rzadkie rośliny chronione: kruszczyk szerokolistny, buławnik wielkokwiatowy, gruszyczka mniejsza, gruszyczka jednostronna, lilia złotogłów, wawrzynek wilcze łyko, podejźrzon księżycowy, gółka długoostrogowa, podkolan zielonawy, centuria pospolita, ożanka pierzastosieczna i orlik pospolity…     

 Wapienne murawy kserotermiczne.

Kamieniołom Gruszka był eksploatowany metodą wgłębną, obecnie oglądamy tu kilka poziomów wydobywczych, których ściany ogólnie wznoszą się nad dnem wyrobiska na ok. 40m wysokości, przy długości kamieniołomu 200-250 metrów. 

 Kamieniołom Gruszka.

W centralnym miejscu wyrobiska znajduje się drewniana wiata, służąca za schron zarówno dla odwiedzających łom turystów, jak i też w czasie zawodów speleo jako centrum sędziowsko- logistyczne.

 Gruszka zawody speleo i otwór sztucznego schronu.

Jeśli chodzi o obiekty jaskiniowe w kamieniołomie Gruszka na Bielcu mamy do czynienia z kilkoma obiektami tego rodzaju, przy czym najbardziej widoczne otwory są sztucznymi schronami, powiększonymi przez ludzi, być może na linii występujących tu kiedyś naturalnych szczelin krasowych. - Na najwyższych poziomach znajduje się tunel (mała sztolnia), pełniący funkcje schronu strzałowego, ale i pewnie magazynku. 

W pobliżu obserwujemy też, jak w wyniku prac strzałowych w kamieniołomie odspoiły się od zwartego masywu spore fragmenty górotworu tworząc sporej wielkości szczelinę, w której to uwidoczniły się fragmentami naturalne szczeliny zakwalifikowane już, jako jaskinie: - Jaskinia Pęknięta Szczelina o dł.45 metrów i - Jaskinia Szczelina pod Pękniętą Ścianą o dł. 6 metrów. 

 Bielec  i jaskiniowy mieczak

Najbardziej znanym obiektem jaskiniowym w kamieniołomie Gruszka, dziś już owianym niemal legendą jest, a raczej była zasypana obecnie Jaskinia w Bielcu o długości 20-tu metrów.

Jaskinia ta została odsłonięta w wyniku prac w kamieniołomie, podczas zawalenia się sztucznego tunelu. Jaskinia była znana głównie z powodu tego, że znajdowała się w niej jedna z największych sal z pięknymi naciekami krasowymi w okolicy Wojcieszowa. 

 Jaskinia Niespodzianka w kamieniołomie Gruszka.

Do tej pory mimo pojawiających się incydentalnie opowieści o tej jaskini (dawni pracownicy kamieniołomu), nie namierzono jednak miejsca zasypania wlotu tej jaskini, być może jest to kwestia przyszłości i ponownego przywrócenia tego obiektu do eksploracji.

Kamieniołom Gruszka.

Od niedawna najnowszym obiektem w Gruszce o charakterze jaskiniowym, jest odkopana we wrześniu 2019r. szczelina tektoniczna o dł. 7m, 65 cm..

 Jaskinia Niespodzianka w czasie pomiaru taśmą /JW.2019r./

 

 Odkopany otwór jaskini. Kółkiem naznaczono jej wlot przed odkopaniem.

Geneza - Jaskini Niespodzianki, na którą natrafił przypadkowo podczas wizyty w kamieniołomie w Bielcu - Jan Wieczorek /2019r. odkopanie i pomiar taśmą/, wydaje się zbieżna z genezą powstania znajdujących się ok. 100 m. wyżej jaskiń - Pęknięta Szczelina i  - Szczelina pod Pękniętą Ścianą. 

Jaskinia Niespodzianka powstała na stromym stoku kamieniołomu, wydaje się, że naturalne pęknięcie w masywie wapieni krystalicznych, zostało tu jeszcze bardziej odspojone za sprawą prac strzałowych.

 Jaskinia Niespodzianka kokon sieciarza jaskiniowego.

 Jaskinia Niespodzianka.

Jaskinia mimo małych rozmiarów jest bardzo niebezpieczna, ponieważ w środku wiszą wciąż w strefie stropowej spore fragmenty bloków skalnych, które w każdej chwili mogą runąć na eksplorującego ten obiekt człowieka!!!

Dziewicza eksploracja zwężającego się na końcu jaskini korytarza ujawniła brak kontynuacji jaskini. W związku z tym obiekt ten należy  zakwalifikować, jako  małą jaskinie o charakterze odpsojeniowo-szczelinowym. 

Kliknij i obejrzyj film z odkrycia i eksploracji Jaskini Niespodzianka.  

 /Jan S. Wieczorek/

Foto Jan S. Wieczorek 

W ramach działalności Dzikich Sudetów proponujemy Państwu uczestnictwo w szeregu atrakcyjnych eksploracjach i wyprawach turystycznych prowadzonych przez kulturoznawcę i eksploratora sudeckiego Jana Wieczorka, który pokaże Państwu miejsca ze wszech miar interesujące, jak i też dzikie i tajemnicze, a bywa, że całkiem świeżo odkryte... 

DZIKIE SUDETY

e-mail: d.sudety@gmail.com