Translate

wtorek, 21 stycznia 2014

Wulkan Velký Roudný i jego potoki lawowe.


Velký Roudný (780 m n.p.m.)
   
  Najmłodsze dawne wulkany na terenie Sudetów, spotykamy w okolicy miasta Bruntál w Niskim Jesioniku (cz. Nízký Jeseník). Pasmo te znajduje się całkowicie na terenie Czech i przylega do bardziej popularnego Wysokiego Jesionika (czes. Hrubý Jeseník). 

Slezská Harta i Roudno.


Najwyższym dawnym wulkanem w Niskim Jesioniku jest charakterystyczny Velký Roudný (780 m n.p.m.), pięknie położony nad jeziorem zaporowym Slezská Harta. Do tej interesującej góry możemy dojechać od strony Bruntálu lub z innych miasteczek i miejscowości: Budišov nad Budišovkou, Moravský Beroun czy Břidličná. Natomiast bezpośrednio na wierzchołek wulkanu prowadzi szlak turystyczny, ze wsi Roudno, w której istnieje możliwość zakwaterowania.  
 
Rudno kierunkowskaz.
Roudno, jest bardzo dobrym miejscem na kilkudniowy odpoczynek, wioska położona jest na stoku Wielkiego Roudnego i opada wzdłuż drogi do doliny rzeki Moravice, obecnie na tym odcinku wypełnionej wodami sztucznego zbiornika zaporowego Slezská Harta. Zapora na rzece Morawicy mierzy sobie prawie 65 m wysokości została usypana w latach 1987- 1997. Długość zapory w koronie wynosi 540 m.

Slezská Harta i okolica.

Ze wsi Roudno możemy chodzić na piesze wycieczki dookoła jeziora jak i też, jeżeli łowimy ryby skorzystać z okazji i wynająć łódkę do połowu, lub rekreacyjnie popływać na jachtach, żaglówkach i małych łódkach, gdyż znajdują się tu dwie przystanie. Mimo tego, że w okresie urlopowym przebywają tutaj turyści, to miejsce te stanowi odizolowaną enklawę i przez to można tutaj znakomicie odpocząć od skomercjalizowanego świata. 


 Slezská Harta i  przytań Roudno.


Velký Roudný zalicza się do wulkanów, które wybuchały w neogenie i czwartorzędzie, jak podają specjaliści od 2,5 do 1 mln lat temu. Aktywność wulkanu miała swoje powtarzające się epizody, o czym świadczą znajdujące się na wschodnim stoku góry wystąpienia na przemiennych warstw lawy i tufów oraz spływające niegdyś ze stoków 4 dawne potoki lawowe, jak i też odległe o kilka kilometrów od wulkanu kamieniołomy, w których osadziły się popioły wulkaniczne Wielkiego Roudnego – Rezerwat Razovské tufity.

Velký Roudný i Slezská Harta.

 Velký Roudný w Niskim Jesioniku.
Kopuła Wielkiego Roudnego ma spłaszczony wierzchołek, który jest zbudowany z porowatej lawy o składzie bazaltu (występują tutaj: bazalt oliwinowy i skały piroklastyczne, tufy bazaltowe i lawowe, bomby wulkanicznych i aglomeraty).

Velký Roudný kaplica.
Na stokach niekiedy pojawiają się większe bloki skalne np. Čertův kámen Boží kámen, wiązany z lokalną legendą o walce Boga z diabłami (w tym z Lucyferem). Podanie mówi, że w dawnych czasach panowali tutaj czarci i bardzo szkodzili wszystkim ludziom w okolicy. Było, aż tak źle, że musiał interweniować w tej sprawie sam Bóg, który stoczył walkę z czartami, wypędzając ich do piekła. 

Velký Roudný, Čertův kámen –  Boží kámen.


Velký Roudný, Čertův kámen –  Boží kámen.
Dziś zostały tylko ślady po tym zmaganiu odciśnięte w skale: większe zagłębienie po stopie Boga, mniejsze po szponie czarta”. Tak naprawdę Čertův kámen Boží kámen, to bazaltowy głaz, który został wyrzucony z wulkanu i następnie został rozłamany na dwie części przez uderzenie bomby wulkanicznej.

Velký Roudný skały wulkaniczne.
Turysta może czuć się nieco rozczarowany, że na Wielkim Roudnym nie występują gołoborza wulkaniczne, tak jak ma to miejsce np. na Ostrzycy Proboszczowickiej na Pogórzu Kaczawskim, dzieje się tak, gdyż Velký Roudný nie jest odpreparowanym rdzeniem wulkanu (nekiem wulkanicznym), ale mniej zerodowanym wygasłym stratowulkanem pokrytym w dużej mierze porfirowatymi skałami wulkanicznymi.

 Roudno.
Ze wsi Roudno na szczyt góry wiedzie dość stroma ścieżka turystyczna o charakterze spacerowym czas jej przejścia wynosi 30 minut.

Velký Roudný.
Na samym szczycie znajduje się drewniana wieża widokowa, z której rozpościera się panorama na Niski i Wysoki Jesionik i Góry Odrzańskie. Ponadto podziwiamy  tu kaplicę zbudowaną oczywiście ze skał wulkanicznych (za kaplicą na 15 stelażach umieszczono obrazki „Drogi Krzyżowej). 

Velký Roudný jest chroniony, jako rezerwat (národní přírodní památka od 1966r., o powierzchni 81 ha.), gdyż znajdują się tu dowody dawnego wulkanizmu, jednak obszar, na którym spotykamy te geologiczne ciekawostki sporo wykracza poza wierzchołek góry i ukazuje nam w ten sposób historie wylewów potoków wulkanicznych tego stratowulkanu. 

Velký Roudný ścieżki edukacyjne śladem wulkanizmu..

Istnienie 4 - potoków lawowych na stokach Wielkiego Roudnego dowodzi tego, że wulkan ten musiał mieć dość płynną lawę, zubożona w dodatki, które powodują jej zagęszczenie i kolejno wpływają na charakter aktywności wulkanu. Musimy wiedzieć, że im gęstsza jest lawa, tym częściej dochodzi do gwałtownych erupcji, łącznie z rozrywaniem stożka wulkanicznego lub też następuje zakorkowanie komina wulkanicznego i proces wydobywania się lawy na powierzchnie w takim wulkanie ustaje. 

Velký Roudný i potok lawowy - Chřibského lesa.


 Velký Roudný mapa geologiczna..
Natomiast płynna lawa zubożona w krzemionkę, wydobywa się na powierzchnie w sposób mniej dramatyczny i zachowuje się podobnie jak zwykły potok, dążąc do miejsc położonych niżej, wykorzystując przy tym obniżenia w konfiguracji terenu.

Velký Roudný koryto potoku.
Niekiedy bywa i tak, że potoki lawowe zajmują koryta rzeczne, powodując tym samym zmianę biegu rzeki. Taka właśnie sytuacja z przesunięciem odcinka biegu rzeki Moravice na północ, miała miejsce w wyniku wypływu potoków lawowych z Wielkiego Roudnego. Świadczą o tym odnajdywane pod warstwą zastygłej lawy dawne żwiry rzeki Moravice w kamieniołomie koło miejscowości Dvorce.   

Wielki Roudny i odpreparowany w kamieniołomie potok lawowy - Chřibského lesa.



Najdłuższy potok lawowy - Chřibského lesa wypływający z Wielkiego Roudnego liczy sobie przeszło 5km przy miąższości sięgającej do 50 m. Strumień ten zatamował dolinę rzeki Moravice w miejscu dzisiejszej zapory Slezská Harta, przez co powstało duże jezioro, do którego spadały materiały wyrzucane przez wulkan w powietrze. Stworzyły one osady porowatych tufitów, które do dzisiaj znajdują się w okolicach gminy Razová i Karlovec. 

Razovské tufity.
Dawnym strumieniom lawy możemy przyjrzeć się jadąc drogą nr 6142, lub idąc szlakiem turystycznym z wsi Bílčice do Roudna. Zagadnienie te, jest także opisane na tablicach informacyjnych związanych z geologiczną ścieżką edukacyjną poprowadzoną dookoła szczytu Velký Roudný. 

Razovské tufity.
Oglądamy, więc w pobliżu miasta Bruntál najmłodsze w Sudetach ślady wulkanizmu, które należy, połączyć w jedną całość, za pomocą dobrze zaplanowanych wycieczek na Venušinu sopku (643m n.p.m.), Uhlířský vrch (672 m n.p.m.) oraz Velký i Malý Roudný (780 i 771m n.p.m.). Dodatkowo aby wycieczka „Po sopkách Bruntálska", była bogatsza należy także zobaczyć Razovské tufity (koło wsi Razová), gdzie oglądamy wulkaniczne skały osadowe zwane tufitami, które powstały z opadającego materiału wulkanicznego wyrzuconego najpierw podczas erupcji wulkanu w powietrze i kolejno osadzonego w postaci wulkanicznej skały osadowej.

/Jan Wieczorek/
Foto: Jan Wieczorek i zdjęcia oraz mapy z Internetu.

Bibliografia: A.Czekalska - "Wulkany na Ziemiach Polskich"; P.Migoń - "Velký Roudný - najwyższy dawny wulkan w Niskim Jesioniku" w Sudety (przyroda, kultura, historia) nr 7.2012 r.; Materiały czeskie na temat regionu.

3 komentarze:

  1. Witam,

    gratuluję świetnego bloga, bardzo ciekawe artykuły. Przy okazji - polecam http://www.geostrada.eu/

    OdpowiedzUsuń
  2. No właśnie, skądś już były mi znane te widoki dawnych kamieniołomów tufitów. I dopiero później zajarzyłem że pisał też o tym Pan Migoń. ;)
    Świetny wpis. O dawnym wulkanizmie w Sudetach poczytać zawsze warto, tym bardziej, że aktualny artykuł dotyczył rejonów mniej przecież znanych polskiemu turyście.

    OdpowiedzUsuń
  3. Dokładnie artykuły Pana Piotra Migonia są bardzo ciekawe, owszem czytam je na ile mogę. Natomiast geologią i innymi aspektami wiedzy o Sudetach interesuje się jednak od dziecka. Tekst jest pochodną wycieczki po tej części Sudetów. Góry Odrzańskie i Niski Jesionik, w tym drugim jest nieco więcej zjawisk powulkanicznych niż, to się do tej pory ukazało na łamach Sudetów. Np. Wulkan Wenus, o którym też pisałem z jego jaskiniami lawowymi. Pozdrawiam Serdecznie

    OdpowiedzUsuń