Translate

piątek, 10 listopada 2017

Torfowiska Doliny Izery



 Hala Izerska.


              Tereny bagienne w Polsce kojarzą się szczególnie z tzw. ścianą wschodnią, naszego kraju gdzie możemy podziwiać Bagna Biebrzańskie (Czerwone Bagno), Bagna Poleskie, Bagna Białowieskie, bagna pojawiają się także w Kampinoskim Parku Narodowym, w okolicy Jeziora Łebsko i Jamno (Bagna Łebskie i Bagna Jamnieńskie), jak również na terenach górskich Karpaty, Sudety, gdzie wedle klasyfikacji, a więc podziału na rodzaje i typy bagien, również występują tereny stale utrzymujące wodę  - najczęściej są to torfowiska.  
 Rezerwat Rejviz w Zlatohorskiej vrchovinie.
Na obszarze Sudetów torfowiska występują głównie w Karkonoszach, w Górach Izerskich, poza tym spotykamy je w Górach Stołowych, Górach Bystrzyckich, Górach Orlickich, a także i w Zlatohorskiej vrchovinie i Wysokim Jeseniku. 

 Karkonosze Torfowisko na Czarnej horze.
 Góry Izerskie warstwa torfu.
Torfowiska tworzą się na podłożu trudno przepuszczalnym, w klimacie umiarkowanym i chłodnym, i nie trzeba tłumaczyć, że stanowią cenne zbiorowiska roślin łąkowo- bagiennych i błotnych wytwarzających niekiedy torf. - W klasyfikacji torfowisk wyróżniamy: torfowiska niskie, wysokie i przejściowe, które, to zaliczane są do rodzajów i typów bagien.

 Rezerwat Torfowisko pod Zieleńcem.
 Rosocha na Łączniku.
Najsłynniejsze torfowiska występujące w polskich Sudetach, to: Torfowisko pod Zieleńcem (Topielisko i Czarne Bagno), Torfowisko na Hali Izerskiej, Torfowisko na Równi Pod Śnieżką i Wielkie Torfowisko Batorowskie.

Znakomitą okazją, aby zaznajomić się bliżej z tematyką górskich torfowisk, jest odbycie wycieczki, wzdłuż wciąż mało uczęszczanego żółtego szlaku turystycznego prowadzącego od Schroniska PTTK na Stogu Izerskim, przez Łącznik (1066m n.p.m.), Suchacz (917 m n.p.m.), Izerskie Bagno, Wręgi, do Izerskiej Hali, gdzie znajduje się Chatka Górzystów i Torfowisko na Hali Izerskiej.

 Żółty szlak poniżej Łącznika. 


 Odpowiednie obuwie, a nie adidasy lub szpilki ...
Większość turystów omija ten szlak ze względu na monotonność i warunki, jakie zazwyczaj na nim panują, zwłaszcza w górnym jego odcinku, w którym, to napotyka się najczęściej zabłocone i mokre fragmenty drogi. Warto, więc zanim wybierzemy się na oglądanie izerskich uroczysk, ubrać na nogi klasyczne buty górskie, lub zabrać ze sobą do plecaka nawet kalosze.
 
 Świt w schronisku na Stogu Izerskim.

Od Stogu Izerskiego, ku przełęczy Łącznik schodzimy łagodnie i dość komfortowo.

 Podejście pod Stóg Izerski.
Jednak, kiedy szlak żółty odchodzi już ku stokom opadającym do górnego odcinka Doliny rzeki Izery, zauważamy, że nie sposób już wędrować, bez kluczenia pomiędzy zawilgoconym i nasyconym spływającą po stokach wodą terenem. 

 Wiata turystyczna na szlaku.
Na tym odcinku szlaku oglądamy, niekiedy małe torfowiska zboczowe, podobne do tych występujących w Karkonoszach, wkrótce dochodzimy do szałasu turystycznego, wykonanego z bali, które nasuwają nam myśli o Skandynawii lub dalekiej Kanadzie.

 Góry Izerskie rzeka Izera.
W górnym odcinku rzeka Izera, mająca swoje źródła na stokach Smrka (1124 i 1123m n.p.m.), tworzy bardzo interesujący i dziki ekosystem, położony wzdłuż pasa granicznego, a także i nieco dalej zarówno po polskiej, jak i czeskiej stronie granicy.

Torfowiska Doliny Izery po stronie polskiej.
Izera zasilana w wody opadowe, spływające po stokach, tworzy szeroką nieckę, w której powstały rozległe tereny torfowiskowe, chronione prawem po obu stronach granicy: Rašeliniště Izery i Rezerwat Torfowisko Doliny Izery.

 Rejon Izerskiego Bagna.
Po minięciu małego potoku Tracznik, dochodzimy w rejon przylegający do Izerskiego Bagna (niem. Iser Moor).
 Kosodrzewina Izerskie Bagno.


Położone na poziomie 830 850 m Izerskie Bagno, należy do torfowisk typu wysokiego, obszar porośnięty jest tu częściowo lasem, oglądamy tu m.in. kosodrzewinę.

 Kozi Potok.
 Cietrzew.
Północna część Izerskiego Bagna nosi nazwę Borowina, natomiast idąc szlakiem żółtym po minięciu Koziego Potoku, Drogą Borowinową mijamy tzw. Wręgi.

Droga na tym odcinku jest nieco monotonna, dlatego dobrze jest się tu wybrać jesienią w okresie rykowiska, kiedy dookoła nas rozlegają się ryki byków jeleni, można tu spotkać kruki, a także rzadkie w skali Sudetów ptaki: bielika, sóweczkę, żurawia, sieweczkę rzeczną i należącego do leśnych kuraków cietrzewia.

 Góry Izerskie meander Izery.
 Izera.
W rejonie Wręgów rzeka Izera zaczyna już znacznie meandrować, tworząc tym samym jedno z piękniejszych miejsc w Górach Izerskich, a nawet i w całych Sudetach, można się o tym przekonać oglądając film przyrodniczy – „Nadleśnictwo Świeradów - Dolina Izery”, w którym, to z perspektywy lotu ptaka ukazany jest ten przepiękny cud natury porównywalny z meandrami Narwi lub Biebrzy. 

 Hala Izerska.









Po przejściu od Łącznika, po ok. 8km, dochodzimy wreszcie do rozległej łąki - Izerskiej Hali, na której, to niegdyś znajdowała się górska osada zwana Wielką Izerą (niem. Groß-Iser), którą założyli uciekinierzy z Czech. Pierwszym osadnikiem był niejaki Tomasz, który uciekając przed katolickimi prześladowaniami religijnymi w 1630 roku wybudował tu chałupę. 

 Wielka Izera (niem. Groß-Iser) w okresie świetności.
 Chatka Górzystów.
Jak niegdyś wyglądała Wielka Izera, można sobie dziś tylko wyobrazić, choć zachowało się wiele zdjęć z okresu, kiedy w wiosce (podobnie w jak znajdującej się po czeskiej stronie Izerce) tętniło życie.  - Koniec wieku XIX i okres miedzy wojenny wieku XX, to okres prosperity Groß-Iser, znajdowało się tu wówczas kilkadziesiąt bud pasterskich, była oczywiście szkoła, gospoda, trzy schroniska turystyczne, a nawet i młyn wodny.

 Wielka Izera (niem. Groß-Iser) w okresie świetności.

Obecnie na Hali Izerskiej zachował się tylko jeden budynek, który powstał ok. 1938 r., jako druga tzw. nowa szkoła. Mowa oczywiście o popularnej wśród turystów i słynącej z naleśników z jagodami Chatce Górzystów.
 Chatka Górzystów.
 Naleśniki z jagodami.
Historycznie „budynek ten posiadał główną klasę z pokojem na bibliotekę, pomieszczenie do prac ręcznych dla chłopców (dzisiaj drewutnia) i kuchnię dla dziewcząt. Na piętrze mieszkał nauczyciel wraz z rodziną, a w dzisiejszej jadalni mieściła się stajnia, a obok szkoły stała dzwonnica. 

 Chatka Górzystów sala jadalna.
W 1945 szkoła posiadała kompletną instalację wodociągową i kanalizacyjną oraz oświetlenie we wszystkich pokojach.

 Herbatka w Chatce Górzystów.

 Chatka Górzystów pokoje.
Niestety po wojnie szkołę zdewastowano i ogołocono z większości sprzętów i wielu elementów konstrukcyjnych. Budynek szkoły przemianowano na schronisko (początkowo studenckie), opiekę nad obiektem przejęli od Nadleśnictwa Świeradów studenci z Wyższej Szkoły Inżynieryjnej z Zielonej Góry w połowie lat 80. XX wieku.

 Widok na Torfowisko Izerskie z Chatki Górzystów.
Poniżej Chatki Górzystów, w rejonie gdzie przepływa Jagnięcy Potok, który był mocno eksploatowany przez tzw. Walończyków pod kątem poszukiwania złota i kamieni szlachetnych, znajduje się rozległe przypominające krajobraz skandynawski Torfowisko na Hali Izerskiej. 

 Wełnianka.
 Jagnięcy Potok.
Obserwujemy tutaj pokłady torfu, porośnięte zaroślami kosodrzewiny, niekiedy wierzbę lapońską, brzozę karłowatą i jałowiec halny, a także klasyczne i rzadkie gatunki roślin takie jak: wełnianka pochwowata, wełnianeczka darniowa, turzyca bagienna, bagnica torfowa, wełnianka wąskolistna, borówka bagienna, żurawina błotna, borówka czarna, modrzewnica zwyczajna i owadożerne rosiczki okrągłolistna i długolistna. 

 Jałowiec halny.
Obecnie w Górach Izerskich niemal wszystkie bagna (torfowiska typu wysokiego i przejściowego), objęte są prawną ochroną.

W 1969r. powołano do życia rezerwat „Torfowisko Izerskie”, a po latach w 2000r. rozszerzono ochronę na obszar 484,73 ha, tworząc rezerwat „Torfowiska Doliny Izery”.

 Hala Izerska.
 Hala Izerska.
Oczywiście w Górach Izerskich warto także obejrzeć równie piękne czeskie rezerwaty: "Rašeliniště Izery", "Rybí louky", "Černou jezírke" oraz "Rašeliniště Jizerki", wtedy z pewnością zyskamy pełniejszy obraz dzikiej natury tych gór.  

 
 /Jan Wieczorek/
Foto: Jan i Joanna Wieczorek
zdjęcia archiwalne z tablic.

środa, 25 października 2017

Riegrova Ścieżka i Via ferrata Vodni brana koło Semily




 Tatry Mnich i  przeskok autora nad Sukiennicami.
   
  W Karkonoszach czy Masywie Śnieżnika, a więc najwyższych partiach górskich polskich Sudetów, turysta nie znajdzie, szlaków porównywalnych z tatrzańską Orlą Percią, gdzie pokonywanie trasy odbywa się za pomocą sztucznych ułatwień klamr, kotw i łańcuchów. 

 Grzęda S.K. lata 80-te.
Historycznie owszem w polskich Karkonoszach, jeden ze szlaków posiadał charakter alpejski, ale został  dawno zamknięty ze względów bezpieczeństwa i ochrony przyrody (mowa o krótkim odcinku poprowadzonym tzw. „Grzędą Śnieżnych Kotłów”).

 Tatry Słowackie rejon Lodowego Szczytu, z tyłu Gerlach.
Z racji tego, że Sudety rozpościerają się również po czeskiej i niemieckiej stronie, należy się nieco przyjrzeć, czy doświadczony turysta może liczyć na odbycie ekstremalnych wycieczek porównywalnych pod względem zastanych trudności z tym, co można spotkać na tatrzańskich szlakach. 

 Góry Sokole lata 90-te granitowy wierzchołek Sukiennic.
 Kadr z filmu "Szturm na Mount Fanatik".
Jak wiemy Sudety charakteryzują się licznym występowaniem  formacji skalnych,  nie trzeba, więc w Sudetach (o czym doskonale wiedzą wspinacze) uparcie szukać wysokich szczytów czy poszarpanych grani, gdyż zamiennikiem tych rzeczy są tu wyjątkowej urody skały, które niejednokrotnie tworzą trudniejsze wyzwanie niż wychwalana przez rzesze turystów Orla Perć.   

 Via ferrata Vodni Brana koło Semily, na opcji czerwonej polski zespół wspinaczkowy.
 Rosocha przy Vodni branie.
Pewnym zapożyczeniem od wspinaczki, jest forma związana z pokonywaniem trudności w skale czy ścianie za pomocą tzw. - „żelaznej perci”.  - Taka żelazna droga z włoskiego: Via ferrata, jest, to nic innego jak szlak turystyczny o charakterze wspinaczkowym...  - I tu muszę zmartwić wszystkich zdobywców polskiego tzw. turystycznego świętego Grala, gdyż tego typu drogizazwyczaj trudniejsze niż nasza Orla Perć. Pierwsze via ferraty zbudowano we włoskich Dolomitach, podczas I wojny światowej, w celu ułatwienia przemieszczania się żołnierzy. Obecnie via ferraty, jak magnes przyciągają śmiałków z całego świata, którzy pragną wejść w miejsca, mało dostępne. Turyści w Europie mają możliwość pokonywania takich szlaków w krajach alpejskich, ale i też w Pirenejach, a w ostatnim czasie także i w Czechach czy na Słowacji.
 Via ferrta Vodni brana start w opcję czerwoną.

Via ferraty, wytyczono również w Sudetach, znajdują się one po niemieckiej (Via ferrata Nonnenfelsen w Zittauer Gebirge), jak i po czeskiej stronie tych gór (Góry Izerskie, Podkrkonoší ...).

 Stacja kolejowa Semily.

 Vodni Brana.
Jedną z ładniejszych via ferrat, pod względem atrakcyjności otoczenia jest położona koło miasta Semily  - Vodni brana, ulokowana w miejscu przewężenia, doliny przełomowej rzeki Izery. Miejsce, to słynie już od dawna z powodu poprowadzonej prawym brzegiem „Riegrovej stezki”. 

Riegrova Ścieżka, to jedna z atrakcji zaliczanych do atrakcji Czeskiego Raju. Mamy tutaj możliwość przejścia ścieżką edukacyjną, wzdłuż rzeki Izery z Semily do Podspálova, aż do zbiegu rzek Izery i Kamenicy. - Turyści mają tu sposobność przejścia przez tunel skalny oraz wędrówki po zawieszonej 5,5 metra nad rzeką Izerą kładce o długości 77 metrów. - Kolejną atrakcją jest elektrownia wodna w Spálovie zbudowana w latach 1922-1926, gdzie wodę do turbiny doprowadza wydrążony w skale tunel o długości 1 300 metrów.

Riegrova stezka.


Pierwotnie ścieżka edukacyjna państwowego rezerwatu przyrodniczego Údolí Jizery została uroczyście otwarta w październiku 1983 roku, natomiast  09.10. 2008 r. została oddana do użytku nowa ścieżka edukacyjna wzdłuż czerwonego szlaku Františka Ladislava Riegera, pochodzącego z Semily czeskiego polityka, który w 1909r wytyczył ten szlak.

 Okolice Semily z naznaczoną trasą edukacyjną wzdłuż rzeki Izery.


Riegrova stezka.
Obecnie ścieżka edukacyjna ma 15 przystanków poświęconych ochronie przyrody, faunie i florze, geologii, turystyce oraz ciekawostkom technicznym. - Ścieżka wiedzie równolegle z czerwonym szlakiem turystycznym „Riegrova stezka” i można nią przejść w obu kierunkach. 

Znajdująca się pod przeciwnej stronie wiszącej nad rzeką kładki via ferrata Vodni brana, znajduje się ok. 200 metrów od miejsca, gdzie możemy zaparkować samochód. Kolejno wzdłuż rzeki, z jej nurtem dochodzimy do punktu, w którym rzeka Izera przebija się przez masy skalne tworząc naturalną bramę o charakterze wąwozu.  

 Vodni brana - topo.



 Elektrownia Spalov.
Napotykamy tu tablice informacyjne, opisujące dwa warianty wejścia (czerwony i niebieski) – zdobycia Vodni brany, które zarazem adresowane są dla osób mniej i bardziej doświadczonych. 

 Via ferrata Vodni brana.
Wspinanie via ferratą wymaga, odpowiedniego wyposażenia niezbędnego do asekuracji, amatorzy tego typu atrakcji potrzebują: dobrze dopasowanej uprzęży wspinaczkowej wraz z lonżą z absorberem energii, potrzebny jest oczywiście kask i dodatkowe ekspresy, dobre buty (najlepiej wspinaczkowe) oraz rękawiczki. – Dzieci podczas wspinaczki dodatkowo mogą być zabezpieczane przez osoby dorośle, własną liną wspinaczkową, zwłaszcza przy pokonywaniu trudniejszych fragmentów drogi.  

 Vodni brana i Riegrova stezka.

 Vodni brana opcja czerwona.
Zatem jak widzimy tatrzańska Orla Perć, nie stawia przed turystami, aż takich wymogów, natomiast wejście w każdą via ferrate, wymaga oprócz sprawnego przemieszczania się po trasie - asekuracji; trzeba stale mieć na uwadze aby w razie odpadnięcia, być zawsze wpiętym w stalową linę lub inne punkty asekuracyjne (stanowiska).  

Via ferrata koło Semily w trudniejszym wariancie czerwonym ma ok. 60 metrów przewyższenia. Obowiązuje na niej ruch jednokierunkowy w górę.

 Via ferrata Vodni brana opcja czerwona.

 Vodni brana.
Jest, to droga o znacznej ekspozycji i trudnościach A, A/B, B, choć pojawiają się miejsca o trudnościach C (skala trudności ferrat sięga od stopnia A do F), w których należy już odpowiednio dysponować zakresem siły i techniki (zasada trzech punktów wspinaczkowych, plus stała i czujna asekuracja).

Vodni brana opcja łatwiejsza niebieska.
Drugi z wariantów: niebieski, dostępny jest w obu kierunkach i polecany jest na rozgrzewkę lub osobom, które są mniej sprawne siłowo oraz technicznie. Na trasie tej nie ma też znacznej ekspozycji, co pozwala nawet dzieciom pokonać tę drogę.

Via ferrata Vodni Brana koło Semily, na opcji czerwonej wspina się czeski i  polski zespół.

Miejmy też na uwadze, że wspinanie powinno odbywać się w czasie ładnej pogody (skała powinna być sucha), oczywiście w żadnym wypadku nie powinniśmy się wspinać przy opadach deszczu i w czasie burzy!

 Lokalizacja via ferraty Vodni brana koło Semily.
Vodni Brana w wykonaniu Czechów.
Na szczycie Vodni Brany znajduje się puszka szczytowa, a w niej notes tzw. książeczka wejść, w której na pamiątkę wpisujemy, jaką drogą weszliśmy, kiedy i z kim i jakie były nasze wrażenia. Jest to element zaczerpnięty ze wspinaczki, który może dać satysfakcję i radość zwłaszcza dla dzieci, które mogą poczuć się w tym momencie jak zdobywcy. 

Dorośli wedle prawideł wspinaczkowych po wejściu całym zespołem na górę powinni sobie zwyczajnie pogratulować, trzeba zdawać sobie sprawę, iż  konkurowanie miedzy sobą w trudnych warunkach środowiska górskiego jest rzeczą zgubną i niepotrzebną.   

 /Jan Wieczorek/  
Foto: Jan Wieczorek, Ryszard Wieczorek, 
Robert Markowski,Marek Oleksy
 oraz zdjęcia z Internetu.