Translate

czwartek, 2 sierpnia 2018

Sposób na upały sudecki kanioning


Przesieka canyoning.
  


  W okresie letnim, gdy upały doskwierają i przekraczają temperaturę 30 stopni turyści i eksploratorzy chodzący po górach w tym i po Sudetach zazwyczaj tęsknią za chwilą odpoczynku w zimnym basenie.  

Pewną formą pogodzenia aktywności typowo górskiej z przebywaniem w środowisku wodnym, jest wywodząca się ze speleologii dyscyplina sportowa zaliczana do sportów wodnych nazywana canyoningiem (pol. kanioning). 
 
 Tatry Dolina Kościeliska - Jaskinia Wodna Pod Pisaną.
Edgouard Alfred Martel.
Historyczne początki canyoningu ściśle łączą się z aktywnością jaskiniową, tj.: pokonywaniem przez grotołazów zalanych partii jaskiń, gdzie za pomocą technik jaskiniowych grotołazi podążali przez wąskie korytarze i pokonywali za pomocą lin podziemne wodospady, kotły eworsyjne, progi i szczeliny. – „Za początek kanioningu uważa się przejście jaskini Abîme de Bramabiau we Francji przez Edgouarda Alfreda Martela w 1888 roku. - Martel, uważany za ojca speleologii, zbadał także kilka innych sławnych kanionów: Gorges de Verdon, de Daluis i Kakaoueta.” 

 Karkonosze canyoning rejon Szklarskiej Poręby.

Ta mało znana w Polsce dyscyplina ma też wiele wspólnego ze wspinaczką, gdyż niekiedy w terenie pojawiają się przeszkody skalne, z którymi należy sobie poradzić przy pomocy technik alpinistycznych i rozmaitych stylów wspinania. 

 Karkonosze canyoning rejon Szklarskiej Poręby.
Występują też w niej elementy skoków do wody, pływania i nurkowania, co czyni tą dyscyplinę bardzo urozmaiconą ale i wymagającą w ogólnym słowa tego znaczeniu. 

 Karkonosze canyoning rejon Przesieki.
Karkonosze kanioning.
Mimo, że canyoning znany jest w Europie i na Świecie, i jest spopularyzowany od lat 70, to w naszym kraju przez, to, że nie ma zbyt wiele możliwości do uprawiania tej dyscypliny pozostaje wciąż praktycznie nieznany, choć w Polsce garstka osób zajmuje się kanioningiem od lat 90.

 Karkonosze canyoning rejon Szklarskiej Poręby.
W Polsce jest tylko kilka miejsc, gdzie można i to niekiedy za zezwoleniem uprawiać tę dyscyplinę np. Tatry (Dolina Roztoki Obszar TPN), jak i też Sudety, gdzie istnieje kilka potencjalnych koryt rzecznych dogodnych do uprawiania sudeckiego kanioningu z wyłączeniem oczywiście parków narodowych i rezerwatów przyrody.

Karkonosze canyoning rejon Przesieki.
Gdy spojrzeć na Sudety całościowo, to zarówno w Polsce jak i w Czechach, są takie miejsca, gdzie można pokonać drogę wodną, tj.: dzikie koryto rzeczne w obrębie, której występują przełomy, ciasne przesmyki, kaskady, marmity i progi wodne, wodospady, jary i wąwozy.

 Karkonosze canyoning rejon Szklarskiej Poręby.
Miejsca takie znajdujemy na obszarze Niskiego i Wysokiego Jesenika, Rychlebskich hor, Gór Bardzkich, Masywu Śnieżnika, Broumowskich Ścian,  Karkonoszy i Gór Izerskich. 

 Karkonosze canyoning rejon Szklarskiej Poręby.

Wiele z tych miejsc jest bardzo trudno dostępna znajduje się zazwyczaj w dzikim terenie o znacznym stopniu nachylenia stoków, pomiędzy którymi przepływają górskie strumienie, które okresowo przy dużych wezbraniach są wyjątkowo okazałe, ale i niebezpieczne.

Karkonosze canyoning rejon Przesieki.
Na świecie canyoning można uprawiać w krajach alpejskich (najbardziej znane trasy są w Ticino w Szwajcarii) oraz w Wielkiej Brytanii, USA, Australii, Nepalu itd.. 

 Szwajcaria canyoning w rejonie Ticino.

Przesieka canyoning w wykonaniu Jacek Zadrużyński. 
Do profesjonalnego kanioningu potrzebne są: liny statyczne lub półstatyczne, kaski, rękawiczki, kombinezon neoprenowy chroniący przed zimną wodą i specjalnie zaprojektowane buty antypoślizgowe, paczki i torby linowe, uprząż wspinaczkowa, karabinki, przyrządy i punkty asekuracyjne. - Czasami w ekstremalnym kanioningu używa się kombinezonu dakronowego, który chroni ciało przed uszkodzeniami i okaleczeniami.

Canyoning rejon Szklarskiej Poręby.
Podczas kanioningu uczestnik musi liczyć się z szeregiem zagrożeń i niebezpieczeństw: wypadek i trudności z ewakuacją z trudno dostępnego terenu, wychłodzenie, udar słoneczny, nagły przybór stanu wody, przeszkody wodne, ostre i śliskie skały, pułapki wodne typu kotły eworsyjne i szczeliny, z których bez pomocy sprzętu trudno jest  się człowiekowi wydostać… 

Karkonosze canyoning rejon Przesieki.
Najtrudniejsze przeszkody takie jak wysokie wodospady pokonuje się na linach, natomiast gdy konfiguracja koryta rzeki na to pozwala, możliwe są też skoki i zsunięcia do wody z wysokości.

Canyoning rejon Szklarskiej Poręby.
Przy czym w tym wypadku należy zawsze wcześniej rozpoznać, co znajduje się poniżej, gdyż dno rzeki zmienia się bardzo szybko i można poobijać się o głazy lub nabić na zanurzoną w toni wodnej żerdź. 
Canyoning rejon Szklarskiej Poręby.
Zanurzenie w wodzie może też prowadzić do narażenia na choroby takie jak choroba Weila (Leptospiroza), zapalenie skóry i zapalenie żołądka i jelit.  - Należy unikać spożywania wody i brać prysznic bezpośrednio po canyoningu lub chodzeniu po wąwozie. 

Canyoning rejon Szklarskiej Poręby.
W raz z rozwojem canyoningu, coraz więcej osób chce nauczyć się umiejętności potrzebnych do bezpiecznego zejścia do kanionów.

 Dzikie Sudety Canyoning.
Istnieje kilka renomowanych organizacji, które oferują obecnie klasom różne formy; niektóre organizacje szkolą organizacje, które oferują certyfikaty, podczas gdy inne komercyjne operacje oferują zajęcia oprócz czysto rekreacyjnych wycieczek z przewodnikiem. Ten ostatni model jest szczególnie popularny w miejscach turystycznych na całym świecie, takich jak Kostaryka, Hawaje, Filipiny i Utah w USA.

Canyoning rejon Szklarskiej Poręby.
Canyoning rejon Szklarskiej Poręby.
Większość programów ma wiele poziomów klas umiejętności. Najniższe poziomy zwykle obejmują podstawy takie jak zjazdy, praca na linie, nawigacja, identyfikacja sprzętu i odzieży oraz konfiguracje zjazdów. Wyższe poziomy obejmują bardziej złożone sytuacje, takie jak budowanie stanowisk i wdrażanie strategii, jak zejść do różnych typów kanionów. Inne klasy wyższego poziomu i specjalności zazwyczaj obejmują sytuacje ratunkowe, udzielanie pierwszej pomocy oraz szybkie i spektakularne pokonywanie ekstremalnych kanionów.

Canyoning rejon Szklarskiej Poręby.

Canyoning Szklarska Poręba.
Uprawianie sudeckiego kanioningu, nie jest obarczone potężną dozą ryzyka, istnieje kilka "tras", na których każdy zdrowy człowiek może sobie poradzić przy spełnieniu wymogów bezpieczeństwa, najpiękniejsze odcinki w Sudetach Zachodnich znajdują się w okolicy Borowic (patrz film), Przesieki (patrz film) i Szklarskiej Poręby (patrz film).  


/ Jan Wieczorek/
Foto: Jan Wieczorek i Krzysztof Wrona

piątek, 25 maja 2018

Podziemna trasa Kopalni Niklu / Opale i Chryzoprazy Masywu Szklar



 Ząbkowice Śląskie krzywa wieża

     Wzgórza Szklarskie zbudowane z serpentynitów położone są na Przedgórzu Sudeckim w pobliżu Ząbkowic Śląskich miasta „Frankensteina” słynącego z krzywej wieży z XV w, ruin zamku i interesującego ratusza.

W odległości ok. 6 km od Ząbkowic Śląskich znajduje się równie znane miejsce słynące przez lata z występowania rudy niklu i tzw. „zielonego złota”. 
Wejście do Kopalni niklu, chryzoprazu i opalu w Szklarach Huta.
We wsi Szklary Huta, która znajduje się na obszarze niewielkiej jednostki geologicznej zwanej Masywem Szklar, turyści zainteresowani geoturystyką i oglądaniem oryginalnych ciekawych miejsc związanych z kopalnictwem i historią Dolnego Śląska, mają obecnie możliwość zorganizowanego eksplorowania podziemnej trasy edukacyjnej Kopalni Niklu, Chryzoprazu i Opalu w Szklarach Huta.

 Sztolnia "Robert" w  Kopalni niklu, chryzoprazu i opalu w Szklarach Huta.
 Chryzopraz Szklary kol. Michał Zaczek.
Skały serpentynitowe Masywu Szklar powstały w wyniku metamorficznej przebudowy bogatych w krzemionkę magmowych skał ultrazasadowych, dzięki temu tutejsza okolica zasłynęła na całym świecie i słynie aż dotąd z bardzo licznego występowania wielu minerałów, wśród których należy wymienić zielone chryzoprazy i rozmaite odmiany opali. 

To właśnie piękno kamieni szlachetnych dało impuls dla rozwoju Szklar w pobliżu, których już w średniowieczu intensywnie szukano chryzoprazu, używanego później na terenie Czech m.in. do ozdoby mozaik w praskiej katedrze na Hradczanach. 
Ponowna gorączką chryzoprazu miała miejsce na początku XVIII wieku, wówczas, gdy tereny Dolnego Śląska zostały wcielone w wyniku wojen Śląskich z Austrią do Prus.

Chryzopraz Szklary tzw. "Zielone Jabłuszko" kolekcja Michał Zaczek.
 Fryderyk II.
W tym  właśnie czasie Wzgórza Szklarskie (Wzgórza Koźmickie – Góra Młyńska, Szklana Góra, Wzgórza Siodłowe), pokryły się gąszczem szybików, sztolni i podziemnych wyrobisk. Szczególnym miłośnikiem i promotorem mody na chryzopraz stał się Fryderyk II, za którego rządów Prusy stały się jednym z najpotężniejszych państw europejskich. Na polecenie Fryderyka Wielkiego z chryzoprazów szklarskich wykonano m.in. wystrój sali chryzoprazowej w pałacu Sanssouci w Poczdamie.     

 Szklary Huta archiwalne foto budowli huty przy kopalni niklu w Szklarach.

Wraz z rozwojem technologii wojennej przedmiotem eksploatacji górniczej, jak i odkrywkowej w Szklarach była zawierająca nikiel zwietrzelina, która rozwinęła się w serpentynitach. 

 Żyły chryzoprazu, chalcedonu i opalu wyciągnięte ze szklarskiej zwietrzeliny / kolekcja Michał Zaczek.
Formalnym odkrywcą szklarskiego złoża niklu w latach osiemdziesiątych XIX wieku był Antoni Rätsh. 

 Szklary sztolnia "Robert".
Pozyskiwanie rudy niklu w Szklarach miało kilka etapów. Pierwszy etap podziemny trwał od 1890 do 1920r. 

 Fragment mapy z podziemnymi wyrobiskami w obrębie pola Marta.
Obszarowo, mimo wielu pól górniczych główny ciężar robót koncentrował się na polu „Martha” na Szklanej Górze.  

Kopalnia niklu, chryzoprazu i opalu w Szklarach Huta.

Wzmożony etap eksploatacji złoża metodą odkrywkową wystartował w 1936r. po okresie unieruchomienia kopalni w wyniku recesji z lat 1922-1925. Eksploatację niklu prowadzono na trzech poziomach wydobywczych do głębokości około 34 - metrów od powierzchni terenu. 

Zabytkowe świdry w Kopalni niklu, chryzoprazu i opalu Szklarach Huta.
Po II wojnie światowej kopalnia w Szklarach podjęła eksploatację w dawnych odkrywkach nr I i II, a w 1961 także w nowej odkrywce nr III. Decyzję o likwidacji kopalni podjęto w 1983 roku.

 Huta w Szklarach foto archiwalne.
Uzyskiwaną ze skał rudę niklu przetapiano na miejscu w tutejszej hucie, po której zostały już dziś tylko stare zdjęcia i rozpadające się ruiny.

 Szklary Huta infrastruktura naziemna terenu dawnej kopalni i huty niklu.
Obecnie, zarośnięte już w większości wyrobiska są miejscami przekopywane przez poszukiwaczy minerałów. 

Sztolnia transportowa „Robert” (niem. Robert Stollen), udostępniona dla turystów od 2013r. łączyła się ze złożem Marta. 

Zwiedzanie tego 500-metrowego obiektu trwa ok 1 godziny, podczas której przewodnik zapoznaje nas z historią górnictwa i hutnictwa w Szklarach. 

Ściana "piorunów" w Kopalni niklu, chryzoprazu i opalu Szklarach Huta.

Podczas podziemnego spaceru, na stropie i ociosach sztolni oglądamy tzw. „ściany piorunów” żyły magnezytu, serpentynity i przede wszystkim piękne zielone żyły chryzoprazu  oraz pojawiającego się w wielu miejscach opalu.

 Sztolnia "Robert" żyły chryzoprazowe.

 Sztolnia "Robert" opal w ociosie głównego chodnika.
 Mamy tu też możliwość obejrzenia: chalcedonu, karneolu, antygorytu, pimelitu ...

Sztolnia "Robert" żyła z chalcedonem z sardem i karneolem.
Niektóre z tych minerałów możemy zakupić wraz z pamiątkami w kopalnianym sklepiku. 

 Opal mleczny ze Szklar.

Bogactwo mineralogiczne powoduje, że dawna kopalnia w Szklarach jest obiektem interesującym naukowo, nie dziwi więc fakt, że studenci geologii odbywają tu praktyki w zakresie rozpoznawania skał i minerałów. 

 Antygoryt na ociosie głównego chodnika sztolni Robert.
 Opal z kolekcji Michała Zaczka.
Wzgórza Szklarskie są miejscem wciąż trwającej eksploracji terenowej. Miłośnicy opali i chryzoprazu szukają tu tzw. szczęśliwych trafień. Jednak najpiękniejszymi kolekcjami opalu i chryzoprazu z tego obszaru mogą pochwalić się lokalni zbieracze, którzy przez lata i dekady gromadzili swoje kolekcję. 

 Zwrócona.
Najciekawszą w skali Polski kolekcją opali i chryzoprazów dysponuje Michał Zaczek z miejscowości Zwrócona.

Michał Zaczek dysponuje jedną z najpiękniejszych kolekcji minerałów okolicy Szklar.

Kolekcja pana Michała obejmuje kwintesencję masywu Szklar. 

 Opal z kolekcji Michała Zaczka.

W jego zbiorze znajdują się ogromne opale mleczne, opale miodowe, czarne, butelkowe, opale z niebieską poświatą oraz opale szkliste (hiality). 

 Opal miodowy z kolekcji Michała Zaczka.
 Hialit z kolekcji Michała Zaczka.

 Opal butelkowy z kolekcji Michała Zaczka.


 Chryzopraz z sardem kol. Michał Zaczek.
Michał Zaczek posiada też sporej ilości zebrane okazy pięknie wybarwionego chryzoprazu, w różnych rozmiarach i odcieniach od jasnej bladej zieleni, po intensywną zieleń najbardziej charakterystycznego dla Szklar chryzoprazu tzw. ”zielonego jabłuszka”.

 Okaz z kolekcji Michała Zaczka m.in chalcedon i karneol.
 - Z Innych ciekawostek na uwagę zasługują: karneole i chalcedony, jaspisy oraz szklarskie turmaliny.

 Ząbkowice Śląskie zabytkowa krzywa wieża z XVw.

Zbiór Michała Zaczka mógłby z powodzeniem być hitem turystycznym Ziemi Ząbkowickiej i Dolnego Śląska, gdyby go odpowiednio zabezpieczyć, opisać i wyeksponować w specjalnie do tego przygotowanej sali muzealnej, miałoby to logiczne uzasadnienie, związane z dość licznie przybywającymi do Ząbkowic Śląskich w celu obejrzenia krzywej wieży rzeszami turystów.

 Opal z kolekcji Michała Zaczka.

 Turmalin ze Szklar z kol. Michała Zaczka.
Należy sobie uzmysłowić, że niejedna placówka na świecie chciałaby się poszczycić tak wytrawnymi okazami opalu i chryzoprazu zwanego „Księciem polskich kamieni szlachetnych”.



/Jan Wieczorek/
Foto Jan Wieczorek i zdjęcia archiwalne ze sztolni Robert.