Translate

środa, 16 października 2019

Jaskinia Niespodzianka w Kamieniołomie Gruszka



 Jaskinia Niespodzianka.

    Jednym z najbardziej rzucających się w oczy wyrobisk w pobliżu Wojcieszowa jest znajdujący się po prawej stronie Doliny Kaczawy nieczynny kamieniołom Gruszka. Ten charakterystyczny dziś element krajobrazu wojcieszowskiego ulokowany jest w pn.-zach. części Grzbietu Wschodniego Gór Kaczawskich na górze Bielec (450m n.p.m.).

W kamieniołomie Gruszka w okresie od końca XIX wieku do lat 70-tych XX wieku pozyskiwano marmury wojcieszowskie tj.: krystaliczne wapienie kalcytowe i dolomitowe. Natomiast sam Bielec zbudowany jest ze skał metamorficznych pochodzenia osadowego, gdzie wyróżniamy fyllity, łupki albitowo-serycytowe, chlorytowo-serycytowe i wspomniane wyżej soczewy wapieni krystalicznych. 

 Panorama Wojcieszowa w lewym narożniku Góra Bielec z kamieniołomem Gruszka.
Obecnie kamieniołom Gruszka znany jest głównie z obywających się w nim Mistrzostw Polski w Technikach Jaskiniowych, których corocznym organizatorem jest Speleoklub „Bobry” z Żagania. W zawodach tych biorą udział grotołazi z Polski i zagranicy, a także speleokluby, które w znaczny sposób przyczyniły się do eksploracji jaskiniowej na terenie Gór Kaczawskich i całych Sudetów (Speleoklub Bobry z Żagania, Speleokluby z Wrocławia i Wałbrzyski Klub Górski i Jaskiniowy).  

 Speleo Mistrzostwa Polski w Wojcieszowie / Kamieniołom Gruszka. 
Z Wojcieszowa do kamieniołomu Gruszka powinniśmy wybrać się przede wszystkim w okresie wegetacji na wycieczkę geoturystyczno-przyrodniczą. 
 Wojcieszów wapienniki w pobliżu kamieniołomu Gruszka.
W związku z tym, że mamy tu podłoże zbudowane częściowo ze skał węglanowych, wytworzyły się tu ciekawe zespoły roślinności.

 Zarastający kamieniołom Gruszka.
Góra Bielec w pewnym stopniu wciąż jest porośnięta przez ciepłolubne buczyny storczykowe, (Cephalanthero-Fagenion). 
 Storczyki.
W poszyciu, a także i na gołych stokach kamieniołomu w małych szczelinkach napotykamy tu na rzadkie rośliny chronione: kruszczyk szerokolistny, buławnik wielkokwiatowy, gruszyczka mniejsza, gruszyczka jednostronna, lilia złotogłów, wawrzynek wilcze łyko, podejźrzon księżycowy, gółka długoostrogowa, podkolan zielonawy, centuria pospolita, ożanka pierzastosieczna i orlik pospolity…     

 Wapienne murawy kserotermiczne.
Kamieniołom Gruszka był eksploatowany metodą wgłębną, obecnie oglądamy tu kilka poziomów wydobywczych, których ściany ogólnie wznoszą się nad dnem wyrobiska na ok. 40m wysokości, przy długości kamieniołomu 200-250 metrów. 

 Kamieniołom Gruszka.
W centralnym miejscu wyrobiska znajduje się drewniana wiata, służąca za schron zarówno dla odwiedzających łom turystów, jak i też w czasie zawodów speleo jako centrum sędziowsko- logistyczne.

 Gruszka zawody speleo i otwór sztucznego schronu.
Jeśli chodzi o obiekty jaskiniowe w kamieniołomie Gruszka na Bielcu mamy do czynienia z kilkoma obiektami tego rodzaju, przy czym najbardziej widoczne otwory są sztucznymi schronami, powiększonymi przez ludzi, być może na linii występujących tu kiedyś naturalnych szczelin krasowych. - Na najwyższych poziomach znajduje się tunel (mała sztolnia), pełniący funkcje schronu strzałowego, ale i pewnie magazynku. 

W pobliżu obserwujemy też, jak w wyniku prac strzałowych w kamieniołomie odspoiły się od zwartego masywu spore fragmenty górotworu tworząc sporej wielkości szczelinę, w której to uwidoczniły się fragmentami naturalne szczeliny zakwalifikowane już, jako jaskinie: - Jaskinia Pęknięta Szczelina o dł.45 metrów i - Jaskinia Szczelina pod Pękniętą Ścianą o dł. 6 metrów. 

 Bielec  i jaskiniowy mieczak
Najbardziej znanym obiektem jaskiniowym w kamieniołomie Gruszka, dziś już owianym niemal legendą jest, a raczej była zasypana obecnie Jaskinia w Bielcu o długości 20-tu metrów.

Jaskinia ta została odsłonięta w wyniku prac w kamieniołomie, podczas zawalenia się sztucznego tunelu. Jaskinia była znana głównie z powodu tego, że znajdowała się w niej jedna z największych sal z pięknymi naciekami krasowymi w okolicy Wojcieszowa. 

 Jaskinia Niespodzianka w kamieniołomie Gruszka.
Do tej pory mimo pojawiających się incydentalnie opowieści o tej jaskini (dawni pracownicy kamieniołomu), nie namierzono jednak miejsca zasypania wlotu tej jaskini, być może jest to kwestia przyszłości i ponownego przywrócenia tego obiektu do eksploracji.

Kamieniołom Gruszka.
Od niedawna najnowszym obiektem w Gruszce o charakterze jaskiniowym, jest odkopana we wrześniu 2019r. szczelina tektoniczna o dł. 7m, 65 cm..

 Jaskinia Niespodzianka w czasie pomiaru taśmą /JW.2019r./
 
 Odkopany otwór jaskini. Kółkiem naznaczono jej wlot przed odkopaniem.
Geneza - Jaskini Niespodzianki, na którą natrafił przypadkowo podczas wizyty w kamieniołomie w Bielcu - Jan Wieczorek /2019r. odkopanie i pomiar taśmą/, wydaje się zbieżna z genezą powstania znajdujących się ok. 100 m. wyżej jaskiń - Pęknięta Szczelina i  - Szczelina pod Pękniętą Ścianą. 
Jaskinia Niespodzianka powstała na stromym stoku kamieniołomu, wydaje się, że naturalne pęknięcie w masywie wapieni krystalicznych, zostało tu jeszcze bardziej odspojone za sprawą prac strzałowych.

 Jaskinia Niespodzianka kokon sieciarza jaskiniowego.

 Jaskinia Niespodzianka.
Jaskinia mimo małych rozmiarów jest bardzo niebezpieczna, ponieważ w środku wiszą wciąż w strefie stropowej spore fragmenty bloków skalnych, które w każdej chwili mogą runąć na eksplorującego ten obiekt człowieka!!!

Dziewicza eksploracja zwężającego się na końcu jaskini korytarza ujawniła brak kontynuacji jaskini. W związku z tym obiekt ten należy  zakwalifikować, jako  małą jaskinie o charakterze odpsojeniowo-szczelinowym. 
 /Jan S. Wieczorek/
Foto Jan S. Wieczorek

wtorek, 27 sierpnia 2019

W poszukiwaniu polskich Zeolitów


 Zeolit z Dolnego Śląska.

    
   Dolny Śląsk z racji mozaikowej wręcz wielości występowania rozmaitych gatunków skał, znany jest z przemysłu kamieniarskiego, który rozwija się już od kilku stuleci. W krajobraz cywilizacyjny Przedgórza Sudeckiego i Sudetów wpisane są oprócz sztolni i wyrobisk podziemnych kopalnie odkrywkowe, wyrobiska kamieniołomów i mniejszych łomików. Miejsca te słyną z dobrej jakości kamienia używanego, jako kamień dekoracyjny (rzeźby, nagrobki, płyty, kafle dekoracyjne), lub jako materiał używany jako podsypki pod torowiska, autostrady i do różnorodnego typu budowli kamiennych (cokoły mostów itd.).

 Autor w jednym z dolnośląskich kamieniołomów.
Najbardziej znanym dolnośląskim surowcem są granity ze Strzegomia i Strzelina, kolejno dużym wzięciem cieszą się kamieniołomy, w których eksploatuje się powulkaniczne skały wylewne: bazalty, bazalty nefelinowe, czy melafiry. W sprzedaży również są skały metamorficzne i osadowe: serpentynity, amfibolity, marmury, wapienie i dolomity. 

 Bazalt Nefelinowy pokryty minerałami ilastymi z Dolnego Śląska kol. Jan Wieczorek.
Wyrobiska kamieniołomów od dawien dawna słynęły z tego, że podczas eksploatacji podstawowych surowców skalnych, natrafiało się w nich na strefy kontaktu, pegmatyty, żyły hydrotermalne oraz kawerny - druzy wypełnione rozmaitymi minerałami. Znakomita większość tych minerałów jest od dawien dawna obecna w wielu kolekcjach zbieraczy, jest to najczęściej grupa kwarcu, krzemiany i węglany… . 

Po drugiej stronie Sudetów, w Republice Czeskiej wydawałoby się, że rzecz ma się podobnie, jednak w kolekcjach czeskich zbieraczy pojawiają się często zeolity, zaliczane pod względem struktury do podgrupy krzemianów przestrzennych. 

Zeolity tzw. „wrzące kamienie”, zostały opisane po raz pierwszy przez szwedzkiego chemika i mineraloga Axela Friedricha Cronstedta w 1756r. Obecnie do grupy tej należy ok. 50 minerałów plus minerały uzyskiwane syntetycznie (razem 400), produkuje się je ponieważ mają bardzo ciekawą naturę fizyczną, wynikającą z oddawania i absorbowania wody. - W przypadku zeolitów (glinokrzemianów), gdzie krzem jest częściowo zastępowany glinem, na poziomie nanostruktury tworzy się specyficzna krystalizacja, zbudowana z tzw. „cegiełek”, które tworzą oryginalne trójwymiarowe struktury. 

 Natrolit z Pogórza Izerskiego kol. Jan Wieczorek /Dzikie Sudety/
Wrzące kamienie, czyli Zeolity (gr. Dzeo- wrzeć, kipieć oraz gr. Lithos – kamień), podczas podgrzewania uwalniają z szeregu kanalików i jamek od 0, 3 do 0, 9 nm cząsteczki wody, można to zaobserwować, jako kipienie. Proces ten jest odwracalny i gdy wysuszony zeolit włożymy do wody, absorbuje on wówczas wodę do swojej struktury krystalicznej jak gąbką, przy czym w wielu przypadkach słyszy się charakterystyczne syczenie.

Tego rodzaju właściwość, została wykorzystana w przemyśle, gdzie gł. sztuczne zeolity używane są w celu oczyszczania zabrudzonych metalami ciężkimi gleb i cieków wodnych. Zeolity również zmiękczają twardą wodę i używane są, jako składniki do proszków do prania oraz w przemyśle medycznym.   

 Zeolit Pogórze Kaczawskie kol. Jan Wieczorek.
Z racji tego, że właściwości fizyczne i chemiczne zeolitów to temat rzeka i że dla zbieracza i kolekcjonera minerałów istotnym jest raczej czy na obszarze naszego kraju można pozyskać do swojej kolekcji tego typu minerały skupmy się na tym gdzie szukać zeolitów. 

 Zeolit z Gór Złotych.
Udajemy się zatem w rejony, gdzie występują skały wylewne: bazalty, bazalty nefelionowe i melafiry, by w miejscach, gdzie nie koliduje to z prawem zacząć szukać w starych nieczynnych już wyrobiskach zeolitów.  

 Natrolit z Pogórza Izerskiego kol.Jan Wieczorek.

Oczywiście nasze polskie zeolity odbiegają urodą od tych z Republiki Czeskiej, ale niekiedy potrafią zaskoczyć, a przede wszystkim dają nam możliwość wykonania progresu i skupienia się na tym, co dla większości pozostaje poza sferą zainteresowania. 

 Desmin -Stilbit ze Strzegomia kol. J.W.
W kolekcjach polskich zbieraczy minerałów najczęściej pojawiają się zeolity ze Strzegomia: desmin inaczej znany jako stilbit oraz chabazyt, ponieważ są dość okazałe i kolorowe, co za tym idzie cieszą oko niemal każdego kolekcjonera. 

Zeolit z Pogórza Izerskiego kol. J.W.
Mniej znane, choć bardziej pospolite zeolity można pozyskać w starych kamieniołomach skał wylewnych w paśmie od Zgorzelca przez Lubań, Rębiszów, Lubiechową, Krzeniów, po okolice Jawora. 

 Stilbit - Izerskie Garby kol.J.W.
 Natrolit Pogórze Izerskie kol J.W.
Zeolity spotyka się także w dawnym kamieniołomie kwarcu na Izerskich Garbach, jak i też w pobliżu Lądka- Zdrój, na Górze św. Anny i w podkrakowskim Rudnie, gdzie w melafirach występuje heulandyt. 

 Heulandyt- Rudno kol. J.W.

W polskich kamieniołomach skał wylewnych występują najczęściej: philiipsyt, chabazyt, natrolit, desmin. 

 Zeolit z Gór Złotych kol Jan Wieczorek.
Pojawiają się także rzadziej spotykane minerały: analcym, thomsonit, skolecyt, offretyt, gismondyt, garronit, mezolit, harmontom i znany z okolic Rębiszowa gobbinsyt.   

 Zeolit z Gór Złotych kol Jan Wieczorek.

Praca przy pozyskiwaniu tego typu minerałów, jest zróżnicowana polega na wstępnym rozeznaniu tematu i konfiguracji stanowiska, kolejno wyszukiwanie styku warstw przyodspojeniowych, występujących np. w bazaltach, gdzie najczęściej występują m.in. zeolity, ale i też pozyskiwaniu minerałów z gniazd znajdujących się w litej najczęściej bardzo twardej skale. 

 Foto archiwalne Ryszard Wieczorek podczas odspajania minerałów w łomie melafirów w Lubiechowej.


Autor tekstu Jan Wieczorek.
Podczas takiego zbioru zaleca się używanie grubych rękawiczek ochronnych i okularów chroniących oczy przed odpryskami. 
Kliknij i obejrzyj filmy nr 1 i nr2. 


/Jan Wieczorek/  
Foto: Jan Wieczorek

Bibliografia: Jan Parafiniuk – „Minerały Systematyczny Katalog”, Tomasz Pawlik i Agata Pacławska-Pawlik „Sudeckie Zeolity” w miesięczniku „Sudety” nr.8/125.