Translate

poniedziałek, 30 grudnia 2013

Widmo brockenu w Sudetach

Widmo brockenu w Rudawach Janowickich (Skalnik).
     
  Wędrując po Sudetach oprócz ciekawych miejsc i pięknych krajobrazów dostrzegamy także zjawiska atmosferyczne, związane z porami roku i układem mas barycznych powodującym zmienne warunki pogodowe. W najwyższych partiach Sudetów podobnie jak w Tatrach pogoda jest na tyle dynamiczna, że potrafi zaskoczyć nawet najbardziej doświadczonych turystów. W Sudetach Zachodnich najbardziej nieobliczalne warunki panują w Karkonoszach na szczycie Śnieżki (1602 m n.p.m.), gdzie prędkość wiatru osiąga największe stany w całej Polsce.

Sudecki biegun zimna znajduje się w rejonie Izerskiej Hali w Górach Izerskich, pasmo te wraz z Górami Orlickimi należy również do najbardziej deszczowych.    

 Karkonosze o zachodzie słońca.


Decyzja o wyjściu w góry w czasie brzydkiej pogody powinna być mocno przemyślana, a miejsce docelowe w żadnym razie nie powinno być na tyle odległe, aby zagroziło naszej orientacji podczas takiej wycieczki. Sudety i Karkonosze, generalnie zawsze kojarzyły się z górami, po których raczej spaceruje się, a nie walczy o życie. Jednak i w tych górach dochodziło i nadal dochodzi do wielu wypadków, w których czynnik pogodowy wiele miał do powiedzenia.

 Smuga cienia.
Największym zagrożeniem oczywiście jest wędrówka po górach w czasie napływu warstw burzowych, wówczas śmiertelnie niebezpiecznie jest nawet w miejscach, w których wydawałoby się, że tragedia nie jest możliwa (notowane były nawet porażenia piorunem w Szklarskiej Porębie). 

Podczas porażenia piorunem następuje ogromny wstrząs i tylko nieliczni ludzie mają szczęście wyjść z takiej opresji, co może być ujmowane w charakterze cudu. 


 Przemysław Kalbrun podczas sesji zdjęciowej w Karkonoszach.


Nie wszystkie jednak chmury niosą ze sobą zagrożenie, dlatego w góry z powodzeniem można się   wybrać, gdy niebo nie jest idealnie czyste, a panoramy nie tak odległe. Właśnie w czasie zmiennej i umiarkowanie pochmurnej pogody można ujrzeć zjawiska bardzo rzadko obserwowane.
 
 Karkonosze stoki Skalnego Stołu.

Na taką wycieczkę najlepiej jest wybrać się nawet przed wschodem słońca, wówczas prześledzimy całe spektrum zmian zachodzących na niebie z uwzględnieniem zjawisk astronomicznych i atmosferycznych. Nasze obserwacje powinny być prowadzone z otwartych miejsc dość wysoko położonych, mogą to być  polany, platformy widokowe itd. 

 Platformy widokowe.
Niebanalne zjawiska atmosferyczne najczęściej są obserwowane w rejonie Śnieżnych Kotłów i Śnieżki. Jednak na terenie całych Sudetów możemy zaobserwować: wyjątkowej urody wschody i zachody słońca, halo słoneczne i halo księżycowe, łuki około horyzontalne oraz krąg parheliczny, górny łuk styczny, podwójne słońce, poboczne słońce, smugę cienia, podwójną tęczę, białą tęczę, mammutus - mammę, iryzację, glorię i widmo brockenu.  

Halo słoneczne w Karkonoszach.
Zjawisko brockenu, najczęściej występuje przy chmurach średnich altocumulus i altostratus. W polskich górach jest obserwowane najczęściej w Tatrach i Karkonoszach, ale i też notuje się obserwacje występujące w Rudawach Janowickich i Wzgórzach Łomnickich czy wysokich partiach Sudetów Wschodnich.

 Karkonosze - Gloria w Śnieżnych Kotłach.
Widmo brockenu po raz pierwszy w 1780r. opisał Johann Esaias Silberschlag, na podstawie obserwacji przeprowadzonych na szczycie Brocken (1142 m n.p.m.) w niemieckich górach Harz. Zjawisko, to powstaje na chmurach położonych na wprost przed obserwatorem. Przy czym chmury są „ekranem”, tj.: słońce święci za plecami obserwatora, który ma wrażenie, że widzi przed sobą „ducha”, który jest pozornie powiększonym cieniem obserwatora. Widmo brockenu tak naprawdę odmianą zjawiska glorii, powstaje na skutek ugięcia fali (dyfrakcji) i odbicia światła na rozproszonych kroplach wody. Różnica polega na tym, że gloria otacza cień głowy obserwatora, a widmo brockenu także i cień jego postaci.

Karkonosze -Śnieżne Kotły.


Oba zjawiska w wiekach poprzednich uważane były za cudowne pojawianie się istot „świętych”, stąd też fakt ten musiał znacznie rzutować na kanon występujący np. w sztuce, tj.: malowanie świętych z aureolami i mandorlą. Do dziś ludzie szukają rozmaitych świętości na podstawie zjawisk występujących w atmosferze przykładem jest tzw.”Cud Oławski” czy ukazywanie się matek boskich na niebie w wyniku m.in. omamów wzrokowych, powodowanych głodem lub zjawiskami zachodzącymi w atmosferze.

 Duch przy Dębie Pokoju w G.Kaczawskich.
Widmo brockenu jest zjawiskiem bardziej „przybliżonym” niż gloria i dlatego robi na obserwatorze większe wrażenie niezależnie od tego, czy ten dodatkowo jest otoczony, czy też nie jest otoczony barwną tęczową glorią. Wśród ludzi wędrujących po górach istnieje zabobon, twierdzący, że człowiek, który miał okazję ujrzeć widmo brockenu, będzie musiał umrzeć w górach, chyba, że jeszcze dwa razy zaobserwuje owe zjawisko wówczas na zasadzie antidotum urok zostanie odczyniony. Nie bójmy się jednak widma brockenu, podobnie jak „błędnych ogników”,bo prawdziwie niebezpieczne są wyładowania atmosferyczne, które stanowią realne zagrożenie życia.  

/Jan Wieczorek/
Foto: Piotr Lucjan Galla, Ryszard Fiedorowicz, Jan Wieczorek i zdjęcia z Internetu.

piątek, 27 grudnia 2013

Sudeckie zioła - Jemioła pospolita



 Jemioła pospolita.


   W medycynie wykorzystuje się niezdrewniałe szczyty pędów (Viscum album), zaś z dolnych części rośliny tylko liście zebrane od grudnia do marca. Grube łodygi i owoce oddziela się jako nieprzydatne. Jemiołę najlepiej zbierać z dębu, topoli i brzozy. 

Skład i działanie: Zawiera cholinę i jej estry, związki trójterpenowe, witaminę C i inne. Rozszerza naczynia krwionośne i obniża ciśnienie krwi. Działa również przeciwskurczowo, przeciwkrwotocznie i nasercowo. Wpływa ponadto na przemianę materii.

Jemioła pospolita.


Zastosowanie: korzystnie działa w nadciśnieniu, miażdżycy (skleroza), w zawrotach głowy, przyspieszonym biciu serca, uderzeniach krwi do głowy, oraz przedłużających się zbyt obfitych miesiączkach. Zewnętrznie stosuje się wyciąg z ziela jemioły do kąpieli tzw. nasiadówek w chorobach kobiecych. Jemioła działa ogólnie wzmacniająco, wzmaga pracę trzustki, wpływa regulująco na przemianę materii. 

Jemioła pospolita.
W celu działania leczniczego jemioły można połączyć ją ze skrzypem polnym, w sposób następujący: garść skrzypu na litr wody gotować pół godziny pod przykryciem i zasypać łyżką drobno pociętego ziela jemioły i odstawić do naciągania. Jest to dzienna dawka, która należy popijać małymi łykami i powoli. W przypadkach wymagających odwapnienia organizmu – do pożywienia należy dodawać płatki owsiane w ilości nie mniejszej, niż dwie łyżki dziennie, jako drugi oprócz skrzypu środek odwapniający.

Jemioła pospolita.
Do leczenia nowotworów stosuje się: jemiołę, łącznie z wąsami kukurydzy (zebrać surowiec od czerwca do sierpnia – suszyć w cieniu). Napar powinni popijać chorzy na nowotwory oraz nadciśnienie. Należy zażywać napar przez pół roku, na pół godziny przed trzema posiłkami. Kurację należy przerwać po pół roku i zrobić pół roczną przerwę, po czym kontynuować picie ziół, jeśli chory cierpi na złośliwą postać nowotworu. 

Jemioła pospolita.


Postać leku: Odwar: 2 łyżki stołowe ziela jemioły zalać 2 szklankami wody o temperaturze pokojowej i ogrzewać pod przykryciem przez pół godziny (nie dopuszczać do wrzenia). Przecedzić pić 3 razy dziennie po ¼ szklanki odwaru.

Jemioła pospolita.
Ostrzeżenia: Przedawkowana może wywołać wymioty, kolki, a nawet majaczenia i drgawki, owoce jemioły są słabo trujące.

Inne: Jemioła uważana była w wielu kulturach za roślinę magiczną, niekiedy przynoszącą szczęście, była też opisywana przez antropologów kultury J.G.Frazer, jako metafora - "Złota Gałąź" ukazująca specyfikę ludzkich religijnych zachowań, w których, to rozmaite kasty kapłańskie przejmowały funkcje zarządzające nad wrodzonymi lękami całych społeczeństw.

/Jan Wieczorek/
Foto: Jan Wieczorek

Bibliografia: J.Kwaśniewska, K.Mikołajczyk - "Zbieramy zioła" oraz na podstawie wielu książek o ziołach.

wtorek, 24 grudnia 2013

Pasterskie Skały



 Pasterskie Skały.


    Na południowo-wschodnim krańcu Wysoczyzny Idzkiowa, równolegle do przylegającego Pasma Krowiarek, znajduje się jedna z ciekawszych i mało odwiedzanych formacji skalnych, będąca przykładem dopasowania formy rzeźby do struktury geologicznej podłoża. 

Pasterskie Skały (Sieben Hirten), zbudowane są ze skał osadowych, tj.: górokredowych piaskowców i gruboziarnistych zlepieńców, które jak sama nazwa wskazuje powstają w wyniku zespajania się w jedną masę skalną różnego rodzaju fragmentów skał, wypreparowanych wcześniej w wyniku erozji i następnie niesionych gwałtownie przez wody rzeczne lub morskie na inne obszary (mielizna, przeszkody itd.).

 Pasterskie Skały.
W Sudetach skały zlepieńcowe napotkamy na ternie niecki śrudsudeckiej: Góry Wałbrzyskie, Wzgórza Bramy Lubawskiej, Jestřebí hory, lecz i także w Lasockim Grzbiecie w Karkonoszach, w Górach Kaczawskich i na Pogórzu Kaczawskim. Na świecie skały te występują: w Hiszpanii (Montserrat), Grecji (Metoeory), oldredzie szkockim i w Wielkiej Brytanii, jak i też we wschodnich rejonach USA (nagromadzenie żwirów pochodzące z niszczenia Appalachów).

 Hiszpania - Montserrat.
Zlepieńce mogą składać się z najróżniejszych skał zlepionych najczęściej spoiwem piaszczystym. - O ich odporności decyduje przede wszystkim twardość (zbitość) spoiwa i rodzaj okruchów odłożonych w matriksie. Sudeckie zlepieńce, w tym i Pasterskie Skały mają dużą zawartość okruchu kwarcu, co decyduje o tym, że mimo swego wyglądu, skały te są bardziej odporne na erozje niż np. piaskowce. Zbitość z kolei wpływa, na to, że w wielu miejscach gdzie zlepieńce występują, mamy do czynienia z wzniesieniami górującymi nad wypłaszczonym i zerodowanym terenem (np. Szczepanowski Grzbiet – Wzgórza Bramy Lubawskiej). 
 
Widok z Pasterskich skał na pasmo Krowiarki.
Pasterskie Skały koło wsi Idzików, to grupa 7 ostańców zlepieńcowych, wysokości od 6,0 do 10,0 metrów, znajdująca się na niewysokim grzbiecie o kulminacji (590 m n.p.m.). Rozmieszczone na ok. 200m, dzielą się na 4 większe skałki nadające się do wspinaczki i 3 mniejsze formacje. 

 Widok z Pasterskich Skał na Idzików i Igliczną w Masywie Śnieżnika.

Turyści i wspinacze, którzy zdecydują się tu przyjechać oprócz skałek zobaczą cudowne panoramy Masywu Śnieżnika (Czarną Górę, Igliczną i Pasmo Krowiarek) oraz będą mogli zorganizować sobie tutaj piknik, gdyż znajduje się tu altanka wraz z miejscem wytyczonym na ognisko.  

 Dojazd od Idzikowa.
Do tej geologicznej atrakcji docieramy, skręcając w lewo z Idzikowa (wieś Idzików zasłynęła pod koniec ubiegłego wieku z tego, że na jednym z kominów pojawił się tu kontur "Jezusa", uznany za lokalny cud) w boczną drogę biegnąca ku wsi Kamienna. Po około 0,6 km na ostrym zakręcie powinniśmy zatrzymać samochód i podejść od linii obniżenia tektonicznego Nowy Waliszów-Kamienna- Idzików w górę, czyli w kierunku najbardziej okazałej skały. 

 Dojazd od Idzikowa.
Ze zwiedzaniem nie należy się tu śpieszyć, lepiej jest przystanąć sobie przy każdej skałce i dokładnie ją pooglądać ze wszystkich stron, pozwoli to odkryć genezę tego interesującego pomnika przyrody nieożywionej.

 Panorama z Pasterskich Skał na Suchonia (965m n.p.m.) i Górzycę (815m n.p.m.) - Krowiarki.
I tak panorama rozpościerająca się z łąki przy pierwszej najwyższej skale, ukazuje nam równoległe położenie wyniesionego w górę w czasie orogenezy alpejskiej Masywu Śnieżnika. Poniżej widzimy wieś Kamienna ulokowaną w południkowym wąskimi obniżeniu, które jest uskokiem tektonicznym pomiędzy pasmem Krowiarek, a grzbietem, na którym znajdują się Pasterskie Skały. Ta konfiguracja terenu jest kluczem wyjaśniającym  m.in. to, w jaki sposób mogły ukształtować się Pasterskie Skały.

 Pasterskie Skały.
Przyglądając się zlepieńcowym skałkom zauważymy, że warstwy - układ ławic, nie są tutaj poukładane poziomo jedna na drugiej, lecz znajdują się w orientacji bardziej przypominającej pion; dochodzą one tutaj, bowiem do 70% nachylenia (w kierunku zachodnim). Ten niby nieistotny szczegół ukazuje, że Pasterskie Skały są grzbietem wertykalnym, czyli są wypukłą formą rzeźby terenu w postaci grzbietu, którego przebieg nawiązuje do biegu warstw skał osadowych odpornych na niszczenie, nachylonych pod kątem większym niż 45O.). 

 Pasterskie Skały.


Geomorfolodzy uważają, że zlepieńce idzikowskie, to osady potężnych stożków napływowych, które tworzyły się niegdyś przed progiem pra-Masywu Śnieżnika. Kolejno podczas następujących sfałdowań górotwórczych (wówczas, kiedy Sudety, w tym i Masyw Śnieżnika były wypiętrzane na nowo ku górze), doszło do nasunięcia skał krystalicznych Masywu Śnieżnika w kierunku zachodnim, co spowodowało podciągniecie skał osadowych ku górze. Na Pasterskich Skałach ławice skalne, budujące osiową część grzbietu, są najtwardszym, jedynym przetrwałym, pionowym fragmentem fleksury. Zlepieńce znajdowały się bardzo blisko nasunięcia i dlatego dziś oglądamy niemal ustawioną pionowo (na sztorc) grupę skalną.

 Pasterskie Skały.
Z Pasterskimi Skałami wiąże się też legenda, która opowiada nam jak to czterej młodzi bracia wraz z psem wypasali na tutejszej polanie owce i krowy. Nie mieli oni jednak szacunku do zwierząt i nie cenili swojej pracy. Swoją frustrację wyładowywali na zwierzętach dręcząc je, jak to niestety bywa i w czasie obecnym. Pewnego razu, owi bracia rozpakowali torbę z jedzeniem przygotowanym przez matkę, jednak zamiast oczekiwanego mięsa znaleźli chleb z twarogiem, który dostawali codziennie. W złości rzucili przygotowane przez matkę jedzenie na ziemię i zaczęli je deptać. Czyn ten nie mógł ujść bezkarnie! Nad braćmi rozpętała się ogromna burza z potężnymi błyskawicami, które rażąc winowajców zamieniły ich w cztery skały. Przy okazji w piątą, najmniejszą skałę został zamieniony obecny z nimi pies, a kilka owieczek zamieniło się w znajdujące się przy skałach głazy. 

 Pasterskie Skały.
Niegodziwość: prowadziła i nadal prowadzi do upadku, tak więc uważajmy, jeśli nie chcemy być przemienieni na podstawie naszych zachowań w martwe skały. Uszanujmy przyrodę, zostawmy ten uroczy zakątek Sudetów w jak najlepszej czystości, aby inni, którzy po nas tu zawitają, mogli bez żadnych zadrapań estetycznych zrelaksować się w tym miejscu. Zapraszamy do obejrzenia filmu o zaklętych Pasterskich Skałach.


/Jan Wieczorek/
Foto: Jan Wieczorek i zdjęcia z Internetu 


Bibliografia:A.Mottana,R.Crepsi,G.Liborio - "Minerały i Skały"; P.Migoń - "Pasterskie Skały Koło Idzikowaw Sudety (przyroda, kultura, historia) nr 8.2007 r.; M. Staffa - "Słownik geografii turystycznej Sudetów" (T.16).