Translate

środa, 9 lipca 2014

Jaskinie Kochanowskie

 Jaskinia z Filarami.
      Pomiędzy Wzgórzami Krzeszowskimi, a Zaworami będącymi częścią Gór Stołowych w dolinie potoku Kochanówka (prawy dopływ Zadrny), leży ładnie położona wieś łańcuchowa Kochanów. Do Kochanowa nieliczni turyści trafiają jedynie w kontekście ujrzenia dawnego kamiennego Stołu Sędziowskiego i najczęściej przy okazji zwiedzania pobliskiego Krzeszowa lub rezerwatu Głazy Krasnoludków. W pobliżu Kochanowa znajdują się również piaskowcowe Czartowskie Skały; jednak jak, to często w życiu bywa, to, co najbardziej atrakcyjne i co mogłoby pracować w Kochanowie na rzecz rozwoju turystyki, oczywiście nie figuruje w żadnych przewodnikach tudzież mapach.

Kochanów w tle Lesista Wielka w Górach Kamiennych.

Na wycieczkę do Kochanowa powinniśmy udać się od strony Mieroszowa, Kamiennej Góry czy Boguszowa Gorce, oprócz dróg dojazdowych, istnieje możliwość dotarcia tutaj także szlakami turystycznym z Czartowskiej Skały i od strony Krzeszowa. 

Kochanów kościół św.Mateusza.
Wieś Kochanów (Trautliebersdorf), przez lata wchodziła w skład dóbr klasztoru w Krzeszowie, które po benedyktynach przypadły cystersom. Na przestrzeni kilku stuleci cystersi mimo tego, że w Kochanowie panowały o wiele trudniejsze warunki naturalne, niż w Gorzeszowie czy Dobromyślu, starali się wprowadzać w życie mechanizmy, które stosowali w innych wsiach przyklasztornych. - Sprowadzało się to głównie do wybudowania nowego kościoła, założenia folwarcznego oraz do korzystania z bogactw naturalnych, czyli do wydobycia w kamieniołomach skał piaskowcowych i zlepieńców dolomitycznych. 

Kochanów.
Wraz z rokiem 1810, kiedy, to doszło do sekularyzacji dóbr klasztornych i kiedy Kochanów stał się własnością prywatną, we wsi i okolicach czynnych było 12 kamieniołomów, w których pracowało 39 robotników, co było wraz z tkactwem chałupniczym bardzo istotnym czynnikiem rozwojowym. W 1825r. Kochanów miał około 90 domów, kościół, szkołę, karczmę z gorzelnią, młyn wodny i 11 wapienników. W XIX stuleciu upadek tkactwa chałupniczego na terenie Sudetów, spowodował, że Kochanów pożegnał się z okresem prosperity i zaczął się stopniowo wyludniać, ślady tego regresu są widoczne do dzisiaj.
Kochanów - Stół Sędziowski.
 
Stół Sędziowski tablica.
Zlikwidowano szkołę, a w dawnym folwarku ulokowano w okresie PRL „gospodarstwo” PGR. Kamieniołomy piaskowca także poszły w zapomnienie, zarosły lasem i dla wielu rolników i mieszkańców wsi stały się nic nieznaczącymi dziurami w ziemi, które jak w Polsce bywa można było bezkarnie przekształcić w dzikie wysypiska śmieci.

Obok tego motywu można byłoby przejść bez emocji, gdyby nie fakt, iż za sprawą pozyskiwania kamienia w Kochanowie, odsłonięty został jeden z największych systemów pseudokrasowych jaskiń w Sudetach.


 Jaskinia z Filarami.
Jaskinie Kochanowskie zostały na powrót odkryte w roku 2001r. w wyniku eksploracji podjętej przez Wałbrzyski Klub Górski i Jaskiniowy (dokumentację i eksplorację prowadzili: Monika Daszkiewicz, Daniel Kubiak, Elżbieta i Ludwik Wieczorkowie oraz Andrzej Wojtoń.). Oczywiście fakt, występowania tych obiektów, musiał być znany, zarówno w okresie niemieckim jak i po wojnie, natomiast jak rozumiemy, nie przełożyło się, to w żaden sposób na uporządkowanie  terenu i nadania jaskiniom funkcji atrakcji geologiczno-turystycznej. 
Kochanów z lewej las w którym znajduje się kamieniołom z jaskiniami.
Zadziwiającym jest fakt, iż Jaskinie Kochanowskie położone w bezpośrednim sąsiedztwie średniowiecznego kamiennego Stołu Sędziowskiego, pomiędzy wzgórzami Czerep (581m n.p.m.) i Trębna (590m n.p.m.), postrzegane są przez władze lokalne za nic nieznaczące „dziury w ziemi”, a przez niektórych rolników za dobre miejsce składowania starych opon od traktorów itd. Trzeba wiedzieć, że podobne piaskowcowe obiekty jaskiniowe, znajdujące się w Czeskim Raju u naszych południowych sąsiadów, stanowią nie lada atrakcję turystyczną i podlegają kontroli, aby nie były dewastowane. 
 Opony przez wlotem do Jaskini Rozdroże.
Wraz z odkrywaniem nowych jaskiń, także i w środowiskach klubowych powinna do głowy napływać odpowiednia refleksja o nadaniu konkretnego statusu, będącego zarazem prognostykiem dla danego obiektu. Jak rozumiemy nie wszystkie jaskinie nadają się, aby je udostępnić dla ludzi niewykwalifikowanych, składają się na to głównie czynniki techniczne i przyrodnicze. Jednakże bywa i tak, że wiele ciekawych miejsc nie może doczekać się odpowiedniego statusu, ponieważ subiektywnie uważa się, że lepiej będzie gdy nikt nic o tym nie będzie wiedział. 
 Czaszki zwierzęce w Jaskini z Filarami, ślady po rytach satanistycznych?
W przypadku Jaskiń Kochanowskich, takowy sposób myślenia mści się w dwojaki sposób, po pierwsze jaskinie z racji braku zagospodarowania, są zaśmiecane oraz poddane dewastacji (palenie ognisk itp.), po drugie Kochanów znajdujący się pomiędzy Krzeszowem, a Mieroszowem, mógłby zyskać naturalny czynnik lokalnego rozwoju turystycznego.
Wlot Jaskini z Filarami  - pseudo zsyp na śmieci.

W świetle takowych faktów, wydaje się, iż najsensowniejszym zabiegiem byłoby uczynienie z Jaskiń Kochanowskich atrakcji turystycznej. Mogłoby tak być, gdyby tylko odpowiednie grupy społeczne ustaliły, co może być dostępne, co uporządkowane i objęte nadzorem przez odpowiednie władze. Sytuacja wymaga reakcji dlatego, że obecny "porządek" prowadzi do redukcji i degradacji jaskiń w Kochanowie w kierunku dzikiego wysypiska śmieci.

Pseudokrasowe Jaskinie Kochanowskie, powstały w paleogenie w wyniku najprawdopodobniej wypłukania skał piaskowcowych i zlepieńcowo-dolomitycznych przez płynący dziś przez wieś potok Kochanówka. Oba rodzaje wyżej wymienionych skał pochodzą z uformowanych osadów znajdujących się w niecce śródsudeckiej. 
 Kochanów zalane wodą obiekty przy drodze Kochanów-Mieroszów.
Jaskinie i schroniska podskalne w Kochanowie znajdują się w dwóch starych wyrobiskach. Pierwsze z nich mniej znaczące, znajduje się tuż przy drodze Kochanów – Mieroszów. Dokładnie poniżej domu nr 35, na lewym brzegu Kochanówki, tu w skale z kontaktem piaskowiec - dolomit (pizoidowo-skorupowy), znajduje się:  Schronisko w Kochanowie I (11m dł.), Schronisko w Kochanowie IX (4m dł.) i Jaskinia Rozkuta (40m dł.); powstała w znacznym stopniu za sprawą eksploatacji dolomitu.  - Jaskinie w kamieniołomie przy drodze, szczególnie pięknie prezentują się w okresie zimowym (podczas okresu tajania), wówczas wloty obiektów pozasłaniane są tu zwisającymi soplami, które niekiedy tworzą piękną kurtynę lodową (patrz link). 

Las z kamieniołomem i z jaskiniami.
Drugi z kamieniołomów znajduje się na północ od Stołu Sędziowskiego (w niedużej odległości od zielonego szlaku turystycznego), ściśle na zalesionym wzgórku pomiędzy wzgórzem Czerep i Trębna na obszarze Wzgórz Krzeszowskich. 
 M.Janowiec w pobliżu wyrobiska.
Dojście do wyrobisk jest dosyć łatwe. - Od skrzyżowania dróg w Kochanowie należy najpierw kierować się (opcja dla turystów) w kierunku Stołu Sędziowskiego, od którego idziemy dalej jakieś 300 metrów zielonym szlakiem, aby pod kątem prostym (ok. 200 m. na północ od znajdującego się tu Stołu Sądowego), skręcić od ściany lasu w lewo do zagajnika znajdującego się po drugiej stronie polany, gdzie tuż za pierwszymi drzewami dojrzymy niezbyt eksponowane skałki piaskowcowe, będące częścią urwiska dawnych kamieniołomów.  
 Kochanów kamieniołom w pobliżu Stołu Sędziowskiego.

Najlepszą porą na wycieczkę do Jaskiń Kochanowskich jest wczesna wiosna, w okresie letnim bujnie rozwija się tu zieleń, bardzo utrudniając swobodę wędrówki w mocno skomplikowanym terenie starego wyrobiska. Obszar dawnego kamieniołomu obecnie nadaje się do zwiedzania dla turystów z zacięciem eksploratorskim. Większość jaskiń nie jest trudna technicznie, jednakże są i takie, które wymagają już większej odwagi i mogą też stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia.
 Kochanów - Jaskinia Rozdroże.
Z racji nieuporządkowania teren dawnego kamieniołomu zwiedzamy na własną odpowiedzialność, jeśli chodzi o jaskinie powinniśmy się zabezpieczyć w sprzęt do wejścia w świat podziemi (ubranie ochronne, buty, rękawiczki, kask, latarka). 
Najłatwiejszymi jaskiniami do zwiedzania są: Jaskinia Rozdroże, Jaskinia Równoległa, Jaskinia Zawaliskowa i siedem schronisk podskalnych.



 Lodowe stalagmity w Jaskini Rozdroże.
Jaskinia Rozdroże (65m dł.), posiada duży wlot wejściowy i jest jaskinią widną. Tuż po wejściu do niej widzimy obszerną salę, od której odchodzą krótkie, czasami wąskie korytarze. W obiekcie obserwujemy wiele śladów po dawnej eksploatacji, co wyjaśnia nam, że obiekt ten nie jest w pełni naturalny. - Zimą w Jaskini Rozdroże pojawiają się piękne stalagmity lodowe, a także i sople zwisające ze stropu. Jaskinia Rozdroże znajduje się w pd-wsch części kamieniołomu w sąsiedztwie większości schronisk podskalnych i Jaskini Prostej.

 Jaskinia Równoległa.
Jaskinia Równoległa (21m dł.), jest jaskinią widną przedzieloną ogromnym kanciastym blokiem piaskowca, który dzieli ją na dwie części i daje też sposobność wejścia do niej na dwa sposoby. - Jaskinia znajduje się w środkowej części kamieniołomu.

 Jaskinia Zawaliskowa.
Jaskinia Zawaliskowa częściowo widna, położona jest we wschodniej części kamieniołomu i mierzy (44m dł.). Obiekt ma charakter zawaliskowy, oglądamy w niej potężne bloki skalne, które odpadły od stropu, a które dziś zalegają w spągu. W tej jaskini powinniśmy zachować ostrożność, ponieważ skały w niej pracują i podlegają ciągłym odspojeniom.  

Kochanów kamieniołom w pobliżu Stołu Sędziowskiego.
Jeśli chodzi o schroniska podskalne w Kochanowie nie mają one własnych nazw, a jedynie przyporządkowane numery. W kamieniołomie obok Stołu Sędziowskiego są to schroniska liczone od II do VIII, obiekty te osiągają od (3,5m dł.) do (15 m dł.), wszystkie są widne, a zwiedzanie ich nie nastarcza większych trudności.

 Jaskinia Prosta.
Na trudności natomiast napotkamy w Jaskini Prostej, w Jaskini z Rondami oraz częściowo nieco przy wejściach i w chodnikach górnych w Jaskini z Filarami. Do tych jaskiń koniecznie wchodzimy  w kaskach i z oświetleniem. 

Szkic Jaskini Prostej.
Jaskinia Prosta jest obiektem, w środku którego musimy się przedzierać w przód głównie w pozycji leżącej. Turyści mają takowe atrakcje w pseudokrasowych jaskiniach położonych w pobliżu Lwówka Śląskiego - Płóczki Górne (Jaskinia Krótka, Czerwona, Lisia). Przy czym przebieg Jaskini Prostej, to główny prosty korytarz i dwa usytuowane prostopadle do niego odchodzące odgałęzienia. - Grotołazi eksplorujący Jaskinie Prostą, zanim zlustrowali jej chodniki, musieli z mozołem wybierać piaszczyste namulisko, gdyż bez tego zabiegu eksploracja byłaby tu niemożliwa. 

 Jaskinia Prosta.
W spągu Jaskini Prostej oprócz brudzącego suchego piasku, oglądamy odpadłe od stropu bloki skalne w postaci płyt. Poświęcenie wałbrzyskich grotołazów podczas eksploracji (w eksploracji brali udział: I. Chomiak, M. Daszkiewicz, W. Rogala i A. Wojtoń), dało efekt w postaci znalezienia połączenia Jaskini Prostej z największą jaskinią w Kochanowie, czyli z Jaskinią z Filarami, i tym samym odkrycia ciągu jaskiniowego, który łącznie osiąga (568 m dł.), co daje Jaskini z Filarami i Jaskini Prostej miano drugiej najdłuższej jaskini w polskich Sudetach. 

 Jaskinia z Filarami.
Jaskinia z Filarami (568m dł.), znajduje się w środkowej części kamieniołomu i jest obiektem złożonym: półnaturalnym i wydrążonym przez człowieka podczas eksploatacji. 

 Szkic Jaskinia z Filarami.
Do środka jaskini prowadzi aż pięć otworów wejściowych. - Przy czym jeden z nich, jeśliby go odpowiednio zaporęczować i zabezpieczyć nadawałby się, jako wejście dla turystów. Inne otwory wejściowe, są ciaśniejsze i wymagają sprawności fizycznej.

Przez jeden z otworów (z metalowym kątownikiem) mieszkańcy Kochanowa przez lata do środka jaskini zsypywali i pewnie nadal zsypują odpady w postaci starych lodówek, cegieł itd. 

 Najłatwiejsze wejście do Jaskini z Filarami.
Najłatwiejsze wejście do jaskini odbywa się po stromym spągu, gdzie namulisko czasami bywa mokre i bardzo śliskie, stąd też łatwo tutaj o zsunięcie się do środka obiektu i poobijanie się o ściany skalne. Trzeba tutaj zachować spokój i stąpać w dół jak najbardziej rozważnie.

 Jaskinia z Filarami.
Od wlotu Jaskini  z Filarami, po kilkunastu metrach dochodzimy do dużej obszernej sali, która wyróżnia się tym, że znajdują się w niej piaskowcowe filary, podtrzymujące strop jaskini. Formacje te ukazują nam jak pod ziemią przeprowadzano eksploatację kamienia. 

 Stalagmity lodowe w Jaskini z Filarami.

Szczególnie pięknie Jaskinia z Filarami prezentuje się zimą, w tym okresie w spągu jaskini pojawiają się sporych rozmiarów lodowe stalagmity, które z racji tego, że w jaskini nie występują naturalne formy nacieków są znaczącym dodatkiem estetycznym.  

 Wejście do Jaskini z Rondami.
Ostatnia z Jaskiń Kochanowskich – Jaskinia z Rondami (124m dł.), leży najbliżej Sędziowskiego Stołu, jej  wejście przypomina bardziej rozszerzoną szczelinę i dlatego często jest pomijane w eksploracji.
Szkic Jaskinia z Rondami.
Jaskinia z Rondami nazwę swą czerpie stąd, iż korytarze porozdzielane są tutaj filarami, co daje równoległe ciągi. - Obiekt był rozkopywany przez grotołazów, notuje się w niej ślady bytności zwierząt (lisy). Jaskinia powstała w piaskowcach gruboziarnistych, jej początkowe partie są łatwo dostępne, natomiast dalsze najciekawsze partie wypreparowane w dolomicie, gdzie korytarze sięgają do 6 m wysokości, wymagają już większej sprawności.

 Prace eksploratorskie.
Jaskinie Kochanowskie przy uwzględnieniu zagrożeń i czynników przyrodniczych mogłyby stać się interesującym punktem turystyczno–geomorfologicznym, gdyby tylko od Stołu Sędziowskiego doprowadzić do nich szlak turystyczny, uporządkować i odsłonić z drzew teren dawnego kamieniołomu oraz odpowiednio za pomocą tablic informacyjnych opisać genezę powstania poszczególnych obiektów z uwzględnieniem historycznych aspektów tego miejsca. Pytanie czy odpowiednie komórki i władze są w stanie sprostać takiemu wyzwaniu? 

/Jan Wieczorek/
Foto: Jan Wieczorek, Ryszard Fiedorowicz,
 Dominik Smajek, Mateusz Janowiec oraz szkice jaskiń klubu WKGiJ

Bibliografia: Marek Staffa - "Słownik geografii turystycznej Sudetów (T.8), Witold Hermaszewski, Iwona Chomiak - "Jaskinie w Kochanowie".

1 komentarz:

  1. Bardzo ciekawie napisany wpis o tych jaskiniach. Słyszałem o nich, ale nie przypuszczałem, że zimą tworzą się w ich wejściach takie lodowe kurtyny. Będę musiał kiedys zobaczyć je samemu :)

    OdpowiedzUsuń